Bản tin tổng hợp các vấn đề nổi bật của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 (CT2018), phân tích nguyên nhân cốt lõi ảnh hưởng đến sách giáo khoa, thách thức trong thực thi tại địa phương, đồng thời đề xuất các định hướng sửa đổi quan trọng về chuẩn năng lực, cấu trúc chương trình, phù hợp với nhu cầu thực tế của học sinh, giáo viên và hệ thống giáo dục.
Hiện trạng chương trình giáo dục phổ thông 2018 và vấn đề về sách giáo khoa
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) đang xem xét chọn 1 trong 3 bộ sách giáo khoa hiện hành làm bộ sách dùng chung từ năm học 2026–2027 để đáp ứng chỉ đạo của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, do còn những bất cập trong bản thân CT2018, việc chỉnh sửa sách giáo khoa chỉ là giải pháp tình thế và chưa thể mang lại sự thay đổi căn bản, ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hỗ trợ giáo viên, học sinh đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra và đánh giá. Hệ quả, mục tiêu đổi mới giáo dục theo Nghị quyết 29/TW khó đạt được như kỳ vọng.
Những bất cập cần sửa đổi trong cấu trúc và triết lý chương trình
Chương trình ban hành theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT chia thành hai giai đoạn: giáo dục cơ bản (9 năm đầu) và giáo dục định hướng nghề nghiệp. Cách phân chia này còn thiếu sự đồng bộ với chủ trương định hướng phân luồng học sinh, đặc biệt theo Quyết định 522/QĐ-TTg, và chưa bao quát khía cạnh phát triển toàn diện. Đề xuất cần xác định rõ giai đoạn đầu không chỉ là “cơ bản” mà còn phải “toàn diện”, đảm bảo hài hòa giữa phát triển năng lực cá nhân và đáp ứng nhu cầu xã hội.
Giai đoạn THPT chủ yếu phân chia học sinh bằng cách chọn tổ hợp môn học, chưa thực chất mang tính phân luồng nghề nghiệp. Theo thông lệ quốc tế, nên thiết kế hai luồng rõ rệt: trung học nghề (cho đa số học sinh, quá bán) và trung học học thuật (không quá 35%), giúp học sinh lựa chọn lộ trình phù hợp với năng lực và thị trường lao động.
Bất cập về chuẩn đầu ra và tác động trong thực tiễn giáo dục
CT2018 chưa ban hành bộ chuẩn kiến thức–kỹ năng hoặc chuẩn năng lực đầu ra thống nhất cho 12 lớp học, gây khó khăn cho việc đánh giá lẫn tổ chức kiểm tra, thi cử và thẩm định sách giáo khoa. Việc đánh giá theo 5 phẩm chất, 10 năng lực gặp nhiều vướng mắc vì các trường, địa phương chưa có cách hiểu và vận dụng nhất quán. Thực tế, thiếu công cụ đo lường cụ thể khiến đề kiểm tra và đề thi giữa các trường, vùng miền không tương đương.
Ngoài ra, chương trình chưa phù hợp với nhóm đối tượng học sinh đa dạng và các vùng dân cư khác nhau, chưa hỗ trợ hiệu quả mục tiêu phổ cập giáo dục, làm gia tăng nguy cơ chênh lệch chất lượng giữa các vùng.
Nhìn lại kết quả triển khai và các vấn đề cập nhật cần thực hiện
Đến tháng 10.2025, Bộ GD-ĐT đã tổng kết triển khai chương trình và sách giáo khoa giai đoạn 2020–2025, đồng thời khẳng định đã hoàn thành chu trình 12 năm học mới, đáp ứng đổi mới toàn diện. Tuy nhiên, “ngành giáo dục đã hoàn thành một chu trình trọn vẹn từ lớp 1 đến lớp 12, đạt được cả chiều rộng và chiều sâu, đáp ứng mục tiêu của chương trình mới – một cuộc đổi mới toàn diện ở bậc học phổ thông”. Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn nhấn mạnh tầm quan trọng của năng lực đội ngũ giáo viên trong thích ứng với đổi mới và cho rằng hiện nay cần tiếp tục rà soát, bổ sung hoàn thiện chương trình, đặc biệt các nội dung về năng lực số, trí tuệ nhân tạo (AI), công dân toàn cầu, khởi nghiệp – sáng tạo,… cho phù hợp với thực tiễn thế giới và nhu cầu phát triển của người học.
Mặt khác, do thiếu chuẩn đầu ra cụ thể, sách giáo khoa dễ bị quá tải vì có xu hướng “nâng cao”, không đúng với nguyên tắc của chương trình định hướng phát triển năng lực: kiến thức vừa đủ, chú trọng hoạt động trải nghiệm và thực hành. Những hạn chế này ảnh hưởng đến công bằng giáo dục, gây khó khăn cho đánh giá, so sánh chất lượng giữa các nhà trường và vùng miền.
Phụ huynh, học sinh và cán bộ giáo dục cần lưu ý: Việc chỉnh sửa sách giáo khoa chỉ thực sự hiệu quả khi chương trình tổng thể được cập nhật chuẩn năng lực rõ ràng, đồng thời bổ sung những nội dung, kỹ năng mới bắt kịp xu thế phát triển; cần kiên tâm chờ đợi và tham gia ý kiến để các đổi mới đi đúng hướng, nâng cao hiệu quả công bằng và chất lượng giáo dục phổ thông.
