Trong lộ trình tự chủ tuyển sinh, nhiều trường đại học (ĐH) top đầu đang dần thay đổi quan điểm về việc tuyển thẳng học sinh đạt giải quốc gia, quốc tế cuộc thi Khoa học kỹ thuật (KHKT). Thay vì “mở cửa” hoàn toàn, các trường bắt đầu cân nhắc kỹ lưỡng hơn về năng lực học thuật cốt lõi của thí sinh. Sự thay đổi này đặt ra bài toán lớn cho cả học sinh và phụ huynh trong việc cân bằng giữa đam mê nghiên cứu và yêu cầu điểm số chuẩn hóa.
Khi tấm vé “tuyển thẳng” không còn là ưu tiên tuyệt đối
Theo ghi nhận từ mùa tuyển sinh sắp tới, danh sách các trường dừng tuyển thẳng diện giải KHKT đang nối dài. Điển hình là Trường ĐH Công nghệ (ĐHQG Hà Nội) và Trường ĐH Ngoại thương đã chính thức công bố lộ trình điều chỉnh. Tại Ngoại thương, thay vì tuyển thẳng, các em chỉ nhận được điểm ưu tiên (tối đa 3 điểm) trong quá trình xét tuyển.
Lý giải về điều này, các chuyên gia tuyển sinh cho rằng các kỳ thi như tốt nghiệp THPT, đánh giá năng lực hay các môn văn hóa giỏi có độ chuẩn hóa cao hơn. Điều này giúp nhà trường so sánh công bằng hàng vạn thí sinh trên cùng một thước đo. Thực tế, phương thức xét tuyển tích hợp tại Bách khoa TP.HCM hay việc áp dụng 3 phương thức xét tuyển tại ĐHQG TP.HCM đều hướng tới mục tiêu đánh giá toàn diện năng lực phổ thông trước khi xét đến các yếu tố năng khiếu.
Hoài nghi về tính thực chất: Giải thưởng hay điều kiện hỗ trợ?
Một trong những lý do khiến các trường ĐH thận trọng chính là sự nghi ngại về tính thực chất của các dự án KHKT. Một đề tài xuất sắc thường phụ thuộc rất lớn vào điều kiện phòng thí nghiệm, ngân sách đầu tư và đặc biệt là sự hỗ trợ từ giảng viên hướng dẫn.
Nhiều trường lo ngại rằng giải thưởng đôi khi phản ánh “mạng lưới hỗ trợ” nhiều hơn là tư duy cá nhân của học sinh. Một dự án đạt giải nhất quốc tế có thể rất ấn tượng, nhưng chưa chắc thí sinh đó đã có nền tảng Toán học, Khoa học hay Ngoại ngữ vững vàng để theo kịp chương trình ĐH khắc nghiệt. Việc Bộ GD-ĐT từng phải thu hồi giải nhất quốc gia do vi phạm quy chế càng khiến các trường chọn giải pháp an toàn để bảo vệ uy tín đầu vào.
Để không bị rơi vào thế bị động trước những thay đổi này, học sinh cần đảm bảo nắm vững kiến thức trọng tâm. Các bạn có thể tham khảo lộ trình học tập toàn diện tại Topclass lớp 11 – Dành cho học sinh để xây dựng nền tảng học thuật vững chắc nhất.
“Năng lực” – Hiểu sao cho đúng trong bối cảnh mới?
Sự khác biệt trong cách tiếp cận năng lực giữa bậc phổ thông và đại học đang tạo ra những mâu thuẫn nhất định. Trong khi chương trình GDPT 2018 khuyến khích sự sáng tạo, giải quyết vấn đề thực tiễn thì các trường ĐH vẫn cần những “cỗ máy” có khả năng học thuật bền bỉ.
Nếu thí sinh có giải quốc gia vẫn phải chọi điểm thi như thường, giá trị của sự sáng tạo có thể bị giảm sút. Tuy nhiên, nhìn ở góc độ chuyên sâu, các trường có định hướng nghiên cứu như 3 phương thức tuyển sinh của USTH vẫn dành không gian cho những học sinh đam mê khoa học thông qua phỏng vấn trực tiếp. Đây là cách để lọc ra những cá nhân thực sự có tố chất nghiên cứu thay vì chỉ nhìn vào bằng khen.
Chiến thuật nào cho sĩ tử theo đuổi nghiên cứu KHKT?
Nghiên cứu khoa học tại bậc trung học (ViSEF) vẫn là một sân chơi học thuật giá trị, giúp học sinh rèn luyện tư duy liên ngành và kỹ năng công nghệ. Tuy nhiên, trong bối cảnh phương án xét tuyển của nhiều trường đại học ngày càng siết chặt, thí sinh cần có chiến thuật đa dạng:
- Chọn đúng ngành, đúng thế mạnh: Thành tích KHKT chỉ thực sự tỏa sáng khi gắn liền với lĩnh vực đào tạo phù hợp.
- Không “bỏ trứng vào một giỏ”: Đừng chỉ dựa dẫm vào việc tuyển thẳng. Hãy đầu tư cho các kỳ thi chuẩn hóa (ĐGNL, IELTS, điểm thi tốt nghiệp).
- Chuẩn bị hồ sơ năng lực (Portfolio): Nhiều trường bắt đầu chú trọng bài luận và phỏng vấn. Hãy học cách chứng minh tư duy nghiên cứu của mình thông qua quá trình làm dự án thay vì chỉ là kết quả cuối cùng.
Việc định hướng sớm từ lớp 10 là vô cùng quan trọng. Học sinh có thể bắt đầu xây dựng kế hoạch học tập cá nhân hóa với Topclass lớp 10 – Dành cho học sinh để vừa duy trì đam mê nghiên cứu, vừa đạt điểm cao trong các kỳ thi quan trọng.
Kết luận: Tuyển thẳng bằng giải KHKT không mất đi giá trị nhưng đang được đưa về đúng quỹ đạo: là một điểm cộng sáng giá thay vì là “kim bài miễn tử”. Việc các trường ĐH yêu cầu cao hơn về nền tảng học thuật thực chất là một tín hiệu tích cực, giúp đảm bảo chất lượng kỹ sư, nhà khoa học tương lai từ những ngày đầu ngồi trên ghế nhà trường.
