Đề thi vào lớp 10 môn Ngữ văn Hà Tĩnh năm 2026 có đáp án chi tiết

Dưới đây là đề thi vào lớp 10 môn Ngữ văn tỉnh/thành Hà Tĩnh năm 2026 chính thức cùng đáp án và lời giải chi tiết từng câu. Tài liệu được cập nhật ngay sau khi kỳ thi kết thúc ngày 2026.

Thông tin kỳ thi vào lớp 10 Hà Tĩnh năm 2026

• Ngày thi: 2026
• Môn thi: Ngữ văn
• Thời gian làm bài: 120 phút
• Cấu trúc đề: Đề thi gồm 2 phần: Phần I – Đọc hiểu (4,0 điểm) với 5 câu hỏi tự luận ngắn dựa trên một ngữ liệu văn bản; Phần II – Viết (6,0 điểm) gồm 1 câu viết đoạn văn nghị luận văn học (2,0 điểm) và 1 câu viết bài văn nghị luận xã hội (4,0 điểm).
• Thang điểm: 10 điểm

Đề thi chính thức môn Ngữ văn Hà Tĩnh năm 2026

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ TĨNH
ĐỀ THI CHÍNH THỨC
(Đề thi có 02 trang)

KỲ THI TUYỂN SINH VÀO LỚP 10 THPT NĂM HỌC 2026 – 2027
Môn thi: NGỮ VĂN
Thời gian làm bài: 120 phút

I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc văn bản:

LÂU ĐÀI BẰNG ÁNH SÁNG
(trích)

[Lược phần đầu: Hà có người chú ruột đi bộ đội về, bị thương hỏng hai mắt. Chú Hảo sống cùng gia đình và luôn quan tâm đến mọi việc của Hà.]

Một hôm đang ngồi vót nan – chú Hảo của tôi làm nghề mây tre đan và chú thuộc loại khéo tay – bỗng chú dừng lại hỏi:
– Con Hà làm gì thế?
Sẵn cơn ấm ức, tôi gắt:
– Cháu làm gì… thì việc gì đến chú nào?
– Cháu đang ngồi mơ mộng phải không? – Chú Hảo vẫn hỏi bằng giọng bình thường.
Trời ạ! Lại thế nữa! – Tôi muốn gào lên. – Ngay cả mơ mộng một tí cũng có người quấy quả. Tuy nghĩ vậy, nhưng tôi đáp khẽ, cố giấu đi vẻ phật ý.
– Cháu có dám mơ gì đâu ạ? Ngữ cháu thì rồi làm được cái gì…
Chú Hảo vẫn vót nan thoăn thoắt, không có vẻ gì tự ái. Lát sau chú bảo:
– Biết mơ ước là tốt cháu ạ! Phải mơ ước mới dám làm việc lớn. Nhưng chú chỉ muốn nói, mơ mộng mà không có cơ sở thì chỉ là mơ mộng hão.
Tôi lẳng lặng bỏ đi, vừa bực vừa có phần kính nể chú. Đúng là tôi thường hay ngồi một mình mơ về rất nhiều điều xa vời. Lúc tôi thấy mình là nghệ sĩ ba-lê, diễn viên dạy thú, lúc tôi lại thấy mình là nhà văn nổi tiếng hay chí ít cũng là cầu thủ bóng chuyền… những giấc mơ của tôi cũng lộn xộn như góc học tập của tôi vậy. Chỉ có điều tôi ít để ý là sau mỗi lần tôi bày bừa bãi thì chính chú Hảo lại là người thu dọn. Riêng việc này không bao giờ chú ca thán. Về sau tôi mới biết chú đoán được ý nghĩ, ước mơ của tôi nhờ những dịp như thế.
Một hôm tôi ở trường về và tôi thấy chú Hảo đang ngồi ghi chép gì đó vào cuốn sổ chú vẫn cất tận đáy ba-lô cùng với nửa chiếc lược làm bằng xác máy bay. Những đồ vật bí ẩn ấy chú giữ gìn ghê lắm. Tôi nhón chân, rón rén lại gần rồi kiễng lên nhìn qua vai chú. Những dòng chữ, lạ thay cứ thẳng tăm tắp. Tôi đọc nhanh được một đoạn như sau: “M. ạ, mình vẫn cất giấu kĩ những giấc mơ của cậu. Hôm nay khi xếp lại bàn học cho đứa cháu gái, mình mừng không sao kể xiết khi phát hiện ra nó đang mơ giấc mơ mà cậu và mình đành bỏ dở. Mình hoàn toàn yên tâm rằng: Sự mất mát của bọn mình sẽ không uổng phí. Cứ yên nghỉ M. nhé!”
Trời ơi! Ngay cả giấc mơ của tôi cũng thành niềm vui của chú, một niềm vui không sao diễn tả được bằng lời. Nhưng… xem nào, tôi mơ gì nhỉ. Điều này sẽ chẳng bao giờ tôi nhớ ra nếu không có một hôm, khi tôi đang buồn bã một cách vô cớ thì chú Hảo đến cạnh tôi, đem theo một vật gì đó được trùm khăn kín. Chú bảo tôi: “Cháu thử mở ra xem”. Một “tòa lâu đài” lộng lẫy, vô cùng tinh xảo được tết công phu bằng bẹ ngô.
– Có đúng là giấc mơ của cháu không?
– Không phải, cháu không mơ tới lâu đài.
– Cháu nhìn lại xem. Nó mang hình một thư viện cổ đấy.
Tôi mở to mắt và lần này thì tôi không giấu được nỗi sung sướng.
Tôi ôm chầm lấy chú:
– Làm sao chú biết được điều cháu nghĩ. “Tòa lâu đài” này… Cháu hiểu rồi. – Nó là kho báu tri thức của nhân loại mà cháu đang nóng lòng muốn khám phá. Nó là hiện thân của ánh sáng!
– Chính thế. Và nó từng là ước mơ của chú. Chỉ có điều không phải ai cũng vào được nếu từ tấm bé…
Tôi nghẹn ngào muốn nói với chú rằng: “Cháu hiểu rồi”. Và ngay lúc ấy tôi đột nhiên khám phá thêm một bí mật lớn: “Có một thứ ánh sáng không nhìn thấy nhưng xuyên được qua tâm hồn con người. Chú Hảo của tôi là người có nhiều ánh sáng…”.

(Tạ Duy Anh, Bức tranh của em gái tôi, NXB Hội Nhà văn, 2025, tr.91- 93)

Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1. (0,5 điểm) Xác định ngôi kể trong văn bản.
Câu 2. (0,5 điểm) Chỉ ra lời dẫn trực tiếp trong đoạn văn: Nhưng… xem nào, tôi mơ gì nhỉ. Điều này sẽ chẳng bao giờ tôi nhớ ra nếu không có một hôm, khi tôi đang buồn bã một cách vô cớ thì chú Hảo đến cạnh tôi, đem theo một vật gì đó được trùm khăn kín. Chú bảo tôi: “Cháu thử mở ra xem”.
Câu 3. (1,0 điểm) Nhận xét về tâm trạng của nhân vật Hà sau khi được chú Hảo tặng “tòa lâu đài”.
Câu 4. (1,0 điểm) Em hiểu thế nào về ánh sáng mà Hà khám phá được trong phần kết của truyện: “Có một thứ ánh sáng không nhìn thấy nhưng xuyên được qua tâm hồn con người. Chú Hảo của tôi là người có nhiều ánh sáng…”?
Câu 5. (1,0 điểm) Em hãy nêu một thông điệp có ý nghĩa được gợi ra từ văn bản và lý giải.

II. VIẾT (6,0 điểm)
Câu 1. (2,0 điểm)
Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích tình yêu thương của nhân vật chú Hảo dành cho Hà trong văn bản ở phần Đọc hiểu.
Câu 2. (4,0 điểm)
Lòng tốt là một trong những điều thiết yếu để cuộc sống chúng ta có ý nghĩa. Đó là khởi nguồn cho hạnh phúc và niềm vui vĩnh cửu.
Em hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trả lời câu hỏi: Cần làm gì để trao gửi lòng tốt trong cuộc sống?

Đáp án và lời giải chi tiết đề thi môn Ngữ văn Hà Tĩnh năm 2026

PHẦN I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Câu 1:
– Ngôi kể trong văn bản: Ngôi thứ nhất (nhân vật xưng “tôi” – “cháu”, tức là nhân vật Hà).

Câu 2:
– Lời dẫn trực tiếp trong đoạn văn là: “Cháu thử mở ra xem”.

Câu 3:
– Nhận xét về tâm trạng của nhân vật Hà sau khi được chú Hảo tặng “tòa lâu đài”:
+ Ban đầu là sự ngạc nhiên, bất ngờ: “mở to mắt”.
+ Sau đó chuyển thành niềm vui sướng tột độ, xúc động mãnh liệt: “không giấu được nỗi sung sướng”, “ôm chầm lấy chú”, “nghẹn ngào”.
+ Kèm theo đó là sự thấu hiểu, trân trọng sâu sắc tình cảm, sự tinh tế của người chú khi nhận ra “tòa lâu đài” chính là kho báu tri thức, là hiện thân của ánh sáng mà bản thân đang khao khát khám phá.

Câu 4:
– Ý nghĩa về “ánh sáng” mà Hà khám phá được ở phần kết truyện:
+ “Ánh sáng không nhìn thấy” mang ý nghĩa ẩn dụ. Đó không phải là ánh sáng vật lý thông thường của tự nhiên mà là ánh sáng của vẻ đẹp tâm hồn: ánh sáng của tình yêu thương, sự thấu hiểu, lòng bao dung, niềm tin và hy vọng.
+ “Chú Hảo của tôi là người có nhiều ánh sáng”: Chú Hảo tuy là một thương binh hỏng hai mắt (mất đi ánh sáng vật lý, sống trong bóng tối) nhưng tâm hồn chú lại vô cùng tươi sáng. Chú luôn quan tâm, thấu hiểu, nâng niu và thắp sáng ước mơ cho cháu gái. Ánh sáng từ tâm hồn chú đã truyền hơi ấm, động lực và soi rọi tâm hồn Hà.

Câu 5:
– Học sinh có thể rút ra một trong các thông điệp sau và lý giải hợp lý (Gợi ý):
+ Thông điệp về tình yêu thương gia đình: Sự quan tâm, thấu hiểu và sẻ chia giữa các thành viên trong gia đình (như cách chú Hảo âm thầm dọn dẹp, ghi nhật ký, làm quà tặng cháu) là điểm tựa vững chắc giúp mỗi người vượt qua nỗi buồn và nuôi dưỡng ước mơ.
+ Thông điệp về thái độ sống lạc quan, vượt lên nghịch cảnh: Dù mang khiếm khuyết về thể chất (mù lòa), chúng ta vẫn có thể sống một cuộc đời ý nghĩa, tỏa sáng bằng vẻ đẹp tâm hồn và mang lại niềm vui cho người khác như nhân vật chú Hảo.
+ Thông điệp về việc trân trọng ước mơ: Mỗi ước mơ, dù là nhỏ bé hay xa vời, đều đáng được trân trọng và nuôi dưỡng. Cần có những hành động thiết thực để biến ước mơ thành hiện thực (“mơ ước mà không có cơ sở thì chỉ là mơ mộng hão”).
(Lý giải: Học sinh dựa vào nội dung văn bản, hành động của các nhân vật để làm rõ thông điệp mình chọn).

PHẦN II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1 (2,0 điểm): Viết đoạn văn phân tích tình yêu thương của chú Hảo dành cho Hà.

Gợi ý dàn ý:

• Mở đoạn: Giới thiệu ngắn gọn về đoạn trích và nêu vấn đề nghị luận: Tình yêu thương sâu sắc, tinh tế của nhân vật chú Hảo dành cho người cháu gái tên Hà.
• Thân đoạn: Phân tích các biểu hiện tình yêu thương của chú Hảo:
  • Sự quan tâm, bao dung trong cuộc sống hàng ngày: Chú luôn để ý đến tâm trạng của cháu (hỏi han khi cháu mơ mộng, đến bên cạnh khi cháu buồn bã vô cớ). Dù Hà có thái độ gắt gỏng, chú vẫn không tự ái mà nhẹ nhàng khuyên bảo. Chú âm thầm thu dọn góc học tập bừa bãi của cháu mà không bao giờ ca thán.
  • Sự thấu hiểu và trân trọng ước mơ của cháu: Chú không coi thường những giấc mơ lộn xộn của Hà. Qua những lần dọn dẹp, chú đoán được ý nghĩ của cháu. Chú viết nhật ký, coi giấc mơ của cháu là niềm vui, là sự tiếp nối những ước mơ dang dở của thế hệ đi trước (chú và người đồng đội tên M.).
  • Hành động trao gửi yêu thương thiết thực: Tự tay làm một “tòa lâu đài” (thư viện cổ) vô cùng tinh xảo bằng bẹ ngô để tặng cháu. Món quà không chỉ thể hiện sự khéo léo mà còn chứa đựng sự thấu hiểu sâu sắc khao khát tri thức của Hà.
  • Ý nghĩa: Tình yêu thương của chú Hảo không ồn ào mà lặng lẽ, tinh tế. Dù đôi mắt mù lòa, tâm hồn chú lại tràn ngập “ánh sáng” của sự tử tế, trở thành điểm tựa tinh thần, thắp sáng ước mơ và nhận thức cho cháu gái.
• Kết đoạn: Khẳng định lại vẻ đẹp tâm hồn của chú Hảo. Tình yêu thương ấy để lại bài học xúc động về tình cảm gia đình và cách chúng ta đối xử, nâng đỡ những người xung quanh.

Câu 2 (4,0 điểm): Bài văn nghị luận: Cần làm gì để trao gửi lòng tốt trong cuộc sống?

Gợi ý dàn ý:

• Mở bài:
  • Dẫn dắt vấn đề: Lòng tốt là giá trị cốt lõi làm nên vẻ đẹp của con người và xã hội, là “khởi nguồn cho hạnh phúc và niềm vui vĩnh cửu”.
  • Nêu vấn đề nghị luận (trả lời trực tiếp câu hỏi của đề): Vậy chúng ta cần làm gì để trao gửi lòng tốt trong cuộc sống?
• Thân bài:
  • Giải thích ngắn gọn: Lòng tốt là tình yêu thương, sự tử tế, lòng vị tha, sẵn sàng giúp đỡ, sẻ chia với những người xung quanh. Trao gửi lòng tốt là biến những suy nghĩ tốt đẹp thành hành động thực tế để lan tỏa giá trị tích cực.
  • Bàn luận: Cần làm gì để trao gửi lòng tốt? (Trọng tâm)
    • Bắt đầu từ những hành động nhỏ bé, bình dị nhất: Lòng tốt không nhất thiết phải là những điều lớn lao. Đó có thể là một nụ cười thân thiện, một lời hỏi thăm chân thành, nhường ghế cho người già trên xe buýt, dắt một em nhỏ qua đường, hay đơn giản là biết lắng nghe, đồng cảm với nỗi buồn của người khác.
    • Trao gửi sự giúp đỡ thiết thực phù hợp với khả năng: Tùy vào hoàn cảnh, ta có thể giúp đỡ người khác về mặt vật chất (quyên góp từ thiện, ủng hộ đồng bào lũ lụt…) hoặc tinh thần (động viên, truyền cảm hứng, cho lời khuyên).
    • Trao gửi lòng tốt với thái độ chân thành, tôn trọng: “Của cho không bằng cách cho”. Khi giúp đỡ người khác, cần giữ thái độ khiêm tốn, tôn trọng lòng tự trọng của người nhận, không ban phát trịch thượng, không vụ lợi hay mong cầu sự đền đáp.
    • Lan tỏa lòng tốt trong cộng đồng: Tham gia các hoạt động tình nguyện, các dự án cộng đồng; sử dụng mạng xã hội để lan truyền những câu chuyện đẹp, những tấm gương người tốt việc tốt để nhân lên sự tử tế.
  • Ý nghĩa của việc trao gửi lòng tốt:
    • Đối với người nhận: Giúp họ vượt qua khó khăn, có thêm niềm tin vào cuộc sống.
    • Đối với người cho: Cảm thấy thanh thản, hạnh phúc, tìm thấy ý nghĩa cuộc đời (như đề bài đã nêu: “khởi nguồn cho hạnh phúc và niềm vui vĩnh cửu”).
    • Đối với xã hội: Tạo ra một cộng đồng gắn kết, nhân ái, văn minh và tốt đẹp hơn.
  • Phản đề (Mở rộng): Phê phán những người sống ích kỷ, vô cảm, thờ ơ trước nỗi đau của đồng loại. Đồng thời, cũng cần lưu ý lòng tốt phải đặt đúng chỗ, trao cho đúng người, tránh bị lợi dụng hoặc làm người khác nảy sinh tâm lý ỷ lại.
• Kết bài:
  • Khẳng định lại tầm quan trọng của việc thực hành và trao gửi lòng tốt.
  • Liên hệ bản thân: Bản thân em đã và sẽ làm gì để nuôi dưỡng hạt mầm của lòng tốt mỗi ngày? (Ví dụ: Yêu thương gia đình, giúp đỡ bạn bè, sống chan hòa…).

Nhận xét đề thi môn Ngữ văn Hà Tĩnh năm 2026

Đề thi tuyển sinh vào lớp 10 môn Ngữ văn của tỉnh Hà Tĩnh năm 2026 được đánh giá là một đề thi hay, vừa sức, mang đậm tính nhân văn và có độ phân hóa tốt. Cấu trúc đề quen thuộc với hai phần Đọc hiểu và Viết. Phần Đọc hiểu sử dụng một ngữ liệu ngoài sách giáo khoa (trích Bức tranh của em gái tôi của Tạ Duy Anh) rất xúc động về tình cảm gia đình. Các câu hỏi từ nhận biết (ngôi kể, lời dẫn) đến thông hiểu và vận dụng (phân tích tâm trạng, giải mã hình ảnh ẩn dụ “ánh sáng”) được sắp xếp logic, giúp học sinh dễ dàng lấy điểm nếu đọc kĩ văn bản.

Phần Viết có sự liên kết chặt chẽ. Câu nghị luận văn học yêu cầu phân tích tình yêu thương của nhân vật chú Hảo, đòi hỏi học sinh phải biết chắt lọc chi tiết từ văn bản Đọc hiểu. Câu nghị luận xã hội đặt ra một câu hỏi mang tính hành động thiết thực: “Cần làm gì để trao gửi lòng tốt?”. Dạng đề này tránh được lối viết sáo rỗng, yêu cầu thí sinh phải đưa ra được những giải pháp, hành động cụ thể, qua đó đánh giá được nhận thức và thái độ sống của các em. Nhìn chung, đề thi không đánh đố, tạo nhiều “đất diễn” cho những học sinh có năng lực cảm thụ văn học và tư duy xã hội sâu sắc.

Xem thêm đề thi các tỉnh khác năm 2026

• Tổng hợp đề thi vào lớp 10 năm 2026 tất cả các tỉnh
• Đề thi môn Ngữ văn tất cả các tỉnh năm 2026