Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) dự kiến không công bố đề thi minh họa cho kỳ thi Tốt nghiệp THPT từ năm 2026 đang trở thành tâm điểm chú ý. Trong bối cảnh Chương trình GDPT 2018 dần đi vào ổn định, sự thay đổi này không chỉ là một quyết định kỹ thuật mà còn là thông điệp mạnh mẽ về việc thay đổi tư duy: Từ “học gì thi nấy” sang phát triển năng lực thực chất.
Khi “bản đồ” đã định hình, sự ổn định là ưu tiên hàng đầu
Năm 2025 đánh dấu cột mốc quan trọng khi thế hệ học sinh đầu tiên tốt nghiệp theo Chương trình GDPT 2018. Để hỗ trợ tối đa cho giáo viên và học sinh trong giai đoạn chuyển đổi này, Bộ GD-ĐT đã hai lần công bố đề minh họa như một “kim chỉ nam” giúp nhận diện cấu trúc, định dạng và triết lý đánh giá mới.
Tuy nhiên, bước sang năm 2026, khi khung năng lực và cấu trúc đề thi đã được xác lập ổn định với tỷ lệ 4:3:3 (Biết – Hiểu – Vận dụng), việc tiếp tục phát hành đề minh họa hàng năm được cho là không còn quá cần thiết. Theo Cục Quản lý chất lượng, các môn trắc nghiệm vẫn duy trì đa dạng các dạng thức câu hỏi (đúng/sai, trả lời ngắn), trong khi Ngữ văn tiếp tục định hướng bám sát các ngữ liệu ngoài sách giáo khoa.
Sự ổn định này đòi hỏi học sinh cần có sự chuẩn bị dài hơi. Đặc biệt, việc đại học đồng loạt “xóa sổ” tổ hợp truyền thống đang buộc sĩ tử phải thay đổi lộ trình ôn tập ngay từ sớm để thích ứng với quy định mới.
Tiệm cận xu hướng quốc tế: Đánh giá năng lực thay vì “luyện mẫu”
Nhìn vào các nền giáo dục tiên tiến như Singapore, Anh hay Mỹ, đề minh họa thường chỉ xuất hiện khi có sự thay đổi lớn về chương trình. Tại Anh, các kỳ thi GCSE hay A-Level tập trung công bố đề thi chính thức và hướng dẫn chấm chi tiết sau mỗi kỳ thi để làm tài liệu tham khảo, thay vì “vạch sẵn” đề cho năm sau.
Triết lý này nhằm xóa bỏ tư duy học vẹt, học tủ theo ma trận đề thi. Khi không còn đề minh họa, học sinh buộc phải làm chủ kiến thức và rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống thực tế. Đây cũng là điểm tương đồng với các kỳ thi riêng hiện nay. Chẳng hạn, khi tham gia thi đánh giá năng lực ĐH Quốc gia TP.HCM, thí sinh sẽ thấy rằng tư duy sắc bén và khả năng vận dụng mới là yếu tố quyết định chứ không phải việc giải đúng các dạng bài quen thuộc.
Thách thức và cơ hội để thay đổi văn hóa học tập
Quyết định không công bố đề minh họa 2026 chắc chắn gây ra những lo lắng nhất định. Tuy nhiên, nếu nhìn nhận tích cực, đây là cơ hội để định nghĩa lại việc học. Thay vì đặt câu hỏi “Năm nay thi vào phần nào?”, học sinh nên tự hỏi “Mình đã đạt được năng lực gì?”.
Để thích nghi với sự thay đổi này, sĩ tử và phụ huynh cần lưu ý 3 yếu tố nền tảng:
1. Nắm vững chương trình cốt lõi: Đề thi sẽ bám sát chuẩn đầu ra của Chương trình 2018, không còn phụ thuộc vào một bộ sách giáo khoa duy nhất.
2. Theo sát định hướng tổ hợp môn: Việc lựa chọn môn thi từ lớp 10 là rất quan trọng. Phụ huynh tại khu vực phía Nam cần đặc biệt lưu ý về lộ trình TP.HCM thay đổi định hướng tổ hợp 4 môn tự chọn từ lớp 10 để có sự chuẩn bị chính xác nhất.
3. Chủ động xây dựng lộ trình học tập toàn diện: Đừng đợi đến khi có đề mới bắt đầu chạy nước rút. Học sinh có thể tham khảo giải pháp TopUni 2026 – Luyện thi đại học toàn diện để xây dựng nền tảng kiến thức vững chắc và kỹ năng giải quyết mọi dạng thức câu hỏi mới.
Lời kết
Việc không có đề minh họa cho năm 2026 là minh chứng cho việc kỳ thi Tốt nghiệp THPT đang dần trở nên chuyên nghiệp và minh bạch hơn. Khi các trường đại học lớn cũng đang điều chỉnh phương thức xét tuyển, ví dụ như ĐH Bách khoa Hà Nội xây dựng công thức quy đổi điểm 2025 dựa trên nhiều tiêu chí, thì việc học thực chất trở thành con đường duy nhất để thành công.
Trong kỷ nguyên của sự biến động, năng lực tự học và tư duy phản biện sẽ là chiếc “la bàn” chuẩn xác nhất. Để tự tin chinh phục các kỳ thi quan trọng mà không cần dựa dẫm vào đề mẫu, học sinh có thể trang bị thêm kỹ năng thông qua khóa Luyện thi Đánh giá năng lực – Đánh giá tư duy để bứt phá giới hạn của bản thân.
