Bản tin chuyên môn cập nhật các giải pháp mới giúp giảm áp lực cho kỳ thi vào lớp 10 tại Việt Nam, hướng tới đa dạng hóa con đường học tập và nghề nghiệp cho học sinh sau bậc THCS – bao gồm xây dựng lộ trình phân luồng sau lớp 9, sửa đổi quy chế tuyển sinh và điều chỉnh chương trình đào tạo phù hợp với thực tiễn.
Thực trạng áp lực thi vào lớp 10 và yêu cầu đổi mới
Kỳ thi chuyển cấp vào lớp 10 THPT được xem là một trong những kỳ thi gây áp lực lớn nhất đối với học sinh và phụ huynh tại Việt Nam, nhất là tại các thành phố lớn. Theo Nghị quyết số 71/2025 của Bộ Chính trị, mục tiêu đến năm 2030 là tiếp tục thực hiện phổ cập giáo dục ở các giai đoạn tiểu học và THCS. Luật Giáo dục hiện hành quy định THPT gồm các lớp 10, 11, 12, nhưng hiện vẫn tồn tại nhận thức sai lầm rằng phổ cập THPT có nghĩa là mọi học sinh sau lớp 9 đều phải học tiếp lên lớp 12.
Phân luồng sau THCS – Kinh nghiệm quốc tế và định hướng Việt Nam
Theo thông lệ quốc tế, sau khi hoàn thành THCS (lứa tuổi 14-15), phổ cập giáo dục hướng đến hai mục tiêu song song: tiếp tục học kiến thức văn hóa hoặc phổ cập đào tạo nghề. Việc phân luồng rõ ràng thể hiện ở hai con đường: hướng nghề nghiệp (đào tạo kỹ năng, tay nghề) và hướng học thuật (chuẩn bị cho học sinh học tiếp lên đại học). Tại Việt Nam, đề xuất đổi mới gồm sửa đổi điểm C, điều 28 của Luật Giáo dục theo hướng phân rõ bậc THPT học thuật và bậc trung học nghề.
Lộ trình và giải pháp thực hiện phổ cập sau THCS
Triển khai định hướng này, cần nâng cao nhận thức xã hội, xác lập vai trò của bậc trung học nghề như một lựa chọn bình đẳng, phù hợp với năng lực, nguyện vọng học sinh. Trung học nghề tích hợp dạy văn hóa và đào tạo nghề, đảm bảo liên thông lên các bậc học cao hơn, từ đó góp phần khắc phục hiện tượng “thừa thầy thiếu thợ”. Bộ GD-ĐT cần ban hành chuẩn chương trình cho bậc trung học nghề, đồng thời đầu tư thích đáng cho cơ sở vật chất, đổi mới nội dung chương trình Giáo dục phổ thông 2018 để thích ứng với từng bậc học THPT. Thay vì 100% học sinh thi vào lớp 10, sẽ có một bộ phận lựa chọn vào bậc trung học nghề, góp phần giảm tải cho kỳ thi, tạo nhiều ‘lối ra’ phù hợp và đảm bảo quyền chủ động chọn lộ trình của học sinh.
Đổi mới quy chế tuyển sinh lớp 10 – giải pháp trước mắt
Quy chế tuyển sinh lớp 10 cũng cần điều chỉnh: giữ nguyên 2 môn thi bắt buộc (toán, ngữ văn), bỏ bài thi tổ hợp, chỉ giữ môn thi thứ ba cho địa phương tự quyết định. Các địa phương có thể lựa chọn xét tuyển, hoặc kết hợp xét tuyển và thi tuyển. “Trong nhiều năm qua, một số tỉnh đã áp dụng phương thức xét tuyển và đạt được những kết quả tích cực”. Hình thức xét tuyển sử dụng học bạ là chủ yếu nhưng cần kiểm soát chất lượng thông tin: trường THPT có thể tổ chức thêm bài kiểm tra khảo sát đầu năm học, đối chiếu với kết quả học bạ để điều chỉnh, rút kinh nghiệm cho các trường THCS liên quan. Hiện nay có 23 tỉnh, thành lớn, nhiều trường được sáp nhập, chất lượng học sinh không đồng đều, càng cần giải pháp đa dạng hóa thi/xét tuyển, giảm số lượng học sinh phải tham gia thi tuyển trực tiếp.
Các giải pháp trên hướng đến việc giảm tải áp lực kỳ thi chuyển cấp, tạo điều kiện để học sinh lựa chọn lộ trình học tập phù hợp với năng lực và nguyện vọng cá nhân. Phụ huynh và học sinh cần chủ động tìm hiểu kỹ các lựa chọn sau lớp 9, đồng thời cập nhật thông tin chính sách mới từ Bộ GD-ĐT để đưa ra quyết định phù hợp, tránh tâm lý chạy đua vào lớp 10 truyền thống. Đây là bước đi chiến lược nhằm tiến tới một nền giáo dục phát triển cân bằng, hiệu quả, hội nhập theo tiêu chuẩn quốc tế.
