Đề thi vào lớp 10 môn Ngữ văn Lào Cai năm 2026 có đáp án chi tiết

Dưới đây là đề thi vào lớp 10 môn Ngữ văn tỉnh/thành Lào Cai năm 2026 chính thức cùng đáp án và lời giải chi tiết từng câu. Tài liệu được cập nhật ngay sau khi kỳ thi kết thúc ngày 27/5/2026.

Thông tin kỳ thi vào lớp 10 Lào Cai năm 2026

• Ngày thi: 27/5/2026
• Môn thi: Ngữ văn
• Thời gian làm bài: 120 phút (không kể thời gian giao đề)
• Cấu trúc đề: Đề thi gồm 2 phần: Phần I. Đọc hiểu (4,0 điểm) với 5 câu hỏi tự luận ngắn; Phần II. Viết (6,0 điểm) gồm 1 câu viết đoạn văn nghị luận văn học (2,0 điểm) và 1 câu viết bài văn nghị luận xã hội (4,0 điểm).
• Thang điểm: 10 điểm

Đề thi chính thức môn Ngữ văn Lào Cai năm 2026

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH LÀO CAI
KỲ THI TUYỂN SINH VÀO LỚP 10 THPT NĂM HỌC 2026 – 2027

ĐỀ CHÍNH THỨC (Đề thi có 02 trang, gồm 07 câu)
Môn thi: NGỮ VĂN
Thời gian: 120 phút (không kể thời gian giao đề)
Ngày thi: 27/5/2026

I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Đọc văn bản:

TRÊN XUẤT SẮC

Tiếng thằng bé vút qua tai tôi khi nó vừa nói như hét vừa lao vào nhà, cả người chúi về phía trước: Mẹ ơi, con được học sinh xuất sắc, được thưởng một cái hộp xếp hình. Tôi chưa kịp khen thì vừa tháo quai cặp khỏi vai, nó lại hỏi tiếp: Mẹ ơi thế tiên tiến với xuất sắc thì cái gì hơn?

Tôi trả lời chưa dứt câu, nó dồn ngay: Thế trên xuất sắc là gì hả mẹ?

Tôi đành xin khất đến hôm sau. Tôi không muốn trả lời con một cách cho xong việc. Sự trong trắng của trẻ con như tờ giấy trắng, nó đòi hỏi ta phải cẩn trọng, phải băn khoăn khi có lời. Tôi thường hồi hộp khi ngồi vào bàn viết trước một trang giấy quá trắng.

[…] Nhưng tôi còn phải trả lời con tôi. Tôi không hài lòng lắm với câu tôi đã định trả lời, tôi bỗng cảm thấy nó có vẻ nông cạn và công thức. Càng ngày tôi càng hiểu những câu hỏi bao giờ cũng thú vị cũng hấp dẫn hơn những câu trả lời. Hình như một trong những cái khổ của người lớn là hay phải trả lời.

Trên xuất sắc nghĩa là từ những miếng nhựa này, con xếp được nhiều thứ nhất. Thằng bé như muốn được “trên xuất sắc” ngay, nó ôm thật nhanh cái hộp vào góc nhà và bắt đầu xếp… Lúc tôi đến bên thì thằng bé đang xếp một hình gì đó thật khó hiểu: nó gồm các miếng nhựa chồng lên nhau, mỗi “tầng” một miếng cao ngất ngưởng, trên cùng là một miếng vuông.

Con xếp gì đấy? Nhà đấy mẹ ạ. Đây không phải là nhà con ạ. Nói rồi tôi định dỡ “ngôi nhà” kì cục kia, xếp mẫu cho nó xem, nhưng nó đã gạt tay tôi ra một cách quyết liệt: Nhà của con, có sân bay trên nóc đấy!

Tôi sững người không phải vì cái gạt tay quyết liệt nhưng yếu ớt kia mà vì mấy tiếng rất đĩnh đạc, rất người lớn của thằng bé: Nhà của con. Tôi cũng đã từng xây nhà, những ngôi nhà cát ướt, trong có những vỏ ốc làm chén bát, những cuống lá làm thìa để “ngôi nhà” khỏi trống trải. Mọi người đã cười những “ngôi nhà cát” kì quặc và rồ dại ấy vì hình dáng của chúng chỉ giống mỗi trí tưởng tượng của tôi.

Thế mà lúc chiều, suýt nữa tôi đã làm hỏng “ngôi nhà” tưởng tượng của nó.

Nó có vẻ giận tôi, bất hợp tác…

Tôi lại lan man nghĩ đến tuổi thơ của mình.

Không hiểu bây giờ tôi là ai nếu hồi ấy mẹ đồng ý khi tôi định bỏ học đi làm kiếm tiền giúp bố mẹ như nhiều nhà khác. Nhà mình nghèo thật, nhưng bố mẹ sẽ cố hết sức để các con được đi học vì mẹ biết dù nói thế con vẫn rất muốn được đi học. Và tôi sẽ là ai khác nữa nếu hồi ấy cha không đồng ý để tôi theo học một ngành rất “con trai”, ngành tự động học mặc dầu ông rất muốn con theo nghề viết. Hay là cha mẹ không ép tôi vì đã đứng dưng trước tương lai của đứa con đầu lòng bướng bỉnh? Nếu vậy thì buồn quá!

Rồi chẳng hiểu cơn cớ gì lại đưa đẩy tôi trở về với nghiệp cha. Khi cầm tập truyện đầu tay của tôi, cha chỉ im lặng xoa đầu con gái, mắt cười đầy nước. Tôi bỗng hiểu cha mẹ đã yêu tôi, đã hi sinh thầm lặng vì những ngôi nhà của tôi như thế nào.

Tôi thấy cần phải gặp con đã như một việc khẩn cấp để xin lỗi nó và để nói với nó rằng: Con đã làm được một việc trên xuất sắc vì con đã xây một ngôi nhà đúng là nhà của con. Tôi nhìn ngôi nhà xếp kì quặc của nó sừng sững trên bàn, nấn ná mãi mới dắt được xe ra cửa…

(Trích Tiếng vỗ tay – Tập truyện ngắn của Phạm Sông Hồng,
NXB Hội nhà văn, 2007, tr. 204 – 210)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. (0,5 điểm) Xác định ngôi kể của văn bản.

Câu 2. (0,5 điểm) Trong văn bản, người con đã có phản ứng như thế nào khi người mẹ định dỡ “ngôi nhà” kì cục của nó?

Câu 3. (1,0 điểm) Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ ẩn dụ trong câu văn: Tôi bỗng hiểu cha mẹ đã yêu tôi, đã hi sinh thầm lặng vì những ngôi nhà của tôi như thế nào.

Câu 4. (1,0 điểm) Chi tiết: Tôi thấy cần phải gặp con đã như một việc khẩn cấp để xin lỗi nó và để nói với nó rằng: Con đã làm được một việc trên xuất sắc vì con đã xây một ngôi nhà đúng là nhà của con giúp em hiểu gì về nhân vật người mẹ?

Câu 5. (1,0 điểm) Từ nội dung văn bản, rút ra một thông điệp có ý nghĩa và lí giải.

II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1. (2,0 điểm)
Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích nhân vật người con trong văn bản Đọc hiểu.

Câu 2. (4,0 điểm)
Hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ về hiện tượng sống thiếu lòng biết ơn của một bộ phận người trẻ hiện nay và đề xuất giải pháp.

Đáp án và lời giải chi tiết đề thi môn Ngữ văn Lào Cai năm 2026

PHẦN I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Câu 1:

• Văn bản được kể theo ngôi thứ nhất (người kể chuyện xưng “tôi” – người mẹ).

Câu 2:

• Khi người mẹ định dỡ “ngôi nhà” kì cục, người con đã có phản ứng: gạt tay mẹ ra một cách quyết liệt và nói: “Nhà của con, có sân bay trên nóc đấy!”.

Câu 3:

• Chỉ ra biện pháp ẩn dụ: Hình ảnh “những ngôi nhà của tôi”.
• Ý nghĩa ẩn dụ: “Những ngôi nhà của tôi” không chỉ là ngôi nhà vật chất, mà ngầm chỉ những ước mơ, hoài bão, đam mê, sự nghiệp, sự lựa chọn tương lai và những thành quả mà nhân vật “tôi” đạt được trong cuộc đời.
• Tác dụng:
  • Về hình thức: Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho câu văn, tạo sự liên kết chặt chẽ với chi tiết “ngôi nhà” của đứa con ở phần trước.
  • Về nội dung: Nhấn mạnh sự thấu hiểu, lòng biết ơn sâu sắc của nhân vật “tôi” đối với tình yêu thương vô bờ bến, sự bao dung, tôn trọng và hi sinh thầm lặng của cha mẹ. Cha mẹ đã luôn nâng đỡ, bảo vệ để “tôi” được sống với đam mê và xây dựng nên “ngôi nhà” cuộc đời mình.

Câu 4:

Chi tiết trên giúp ta hiểu về nhân vật người mẹ:

• Là một người mẹ biết tôn trọng con cái: Tôn trọng thế giới riêng, sự sáng tạo và trí tưởng tượng phong phú của trẻ thơ, không áp đặt suy nghĩ của người lớn lên con.
• Là người dũng cảm, biết lắng nghe và tự nhận lỗi: Khi nhận ra hành động của mình suýt làm tổn thương con, người mẹ không dùng quyền uy của người lớn để lấp liếm mà thấy “cần phải gặp con… như một việc khẩn cấp để xin lỗi”.
• Là một người mẹ sâu sắc, tinh tế và tràn đầy tình yêu thương: Luôn trăn trở, suy nghĩ để thấu hiểu con, muốn đồng hành và khích lệ con phát triển theo cách riêng của mình (“con đã làm được một việc trên xuất sắc”).

Câu 5:

Học sinh có thể rút ra một trong các thông điệp sau và lí giải hợp lý. Gợi ý:

• Thông điệp: Người lớn cần tôn trọng thế giới riêng và sự sáng tạo của trẻ em.
• Lí giải: Trẻ em có lăng kính nhìn nhận thế giới rất riêng biệt, hồn nhiên và phong phú. Những điều tưởng chừng “kì cục”, “rồ dại” trong mắt người lớn lại là cả một bầu trời tưởng tượng của trẻ. Việc tôn trọng, khích lệ thay vì áp đặt, vùi dập sẽ giúp trẻ tự tin phát triển cá tính, tư duy sáng tạo và nuôi dưỡng những ước mơ đẹp đẽ.
• (Hoặc thông điệp về: Lòng biết ơn đối với sự hi sinh thầm lặng của cha mẹ; Sự cần thiết của việc thấu hiểu và đồng hành cùng con cái…)

PHẦN II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1 (2,0 điểm): Phân tích nhân vật người con trong văn bản Đọc hiểu.

Yêu cầu về hình thức: Viết đúng hình thức một đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ), không gạch đầu dòng, diễn đạt trôi chảy.

Yêu cầu về nội dung: Đảm bảo các ý chính sau:

• Mở đoạn: Giới thiệu khái quát về nhân vật người con (cậu bé) trong đoạn trích “Trên xuất sắc” của Phạm Sông Hồng.
• Thân đoạn: Phân tích các nét tính cách, phẩm chất của cậu bé:
  • Sự hồn nhiên, ngây thơ và ham học hỏi: Thể hiện qua hành động chạy ùa vào nhà khoe thành tích “xuất sắc”, liên tục đặt ra những câu hỏi ngộ nghĩnh, tò mò cho mẹ (“tiên tiến với xuất sắc thì cái gì hơn”, “trên xuất sắc là gì”).
  • Trí tưởng tượng phong phú và sự sáng tạo độc đáo: Cậu bé không xếp hình theo khuôn mẫu thông thường mà tự tạo ra một “ngôi nhà” kì cục gồm các miếng nhựa chồng lên nhau cao ngất ngưởng, trên cùng là miếng vuông với lời giải thích đầy bất ngờ: “Nhà của con, có sân bay trên nóc đấy!”.
  • Cá tính mạnh mẽ, biết bảo vệ thành quả và thế giới riêng của mình: Khi mẹ định dỡ ngôi nhà, cậu bé đã “gạt tay mẹ ra một cách quyết liệt” và khẳng định chủ quyền “Nhà của con” bằng giọng điệu “rất đĩnh đạc, rất người lớn”. Thái độ giận dỗi, bất hợp tác sau đó cho thấy cậu bé rất trân trọng tác phẩm của mình.
• Kết đoạn: Đánh giá chung về nhân vật. Cậu bé là đại diện tiêu biểu cho thế giới trẻ thơ sinh động, đáng yêu. Qua nhân vật, tác giả gửi gắm bài học sâu sắc cho người lớn về việc cần thấu hiểu, tôn trọng và nâng niu sự sáng tạo của trẻ.

Câu 2 (4,0 điểm): Suy nghĩ về hiện tượng sống thiếu lòng biết ơn của một bộ phận người trẻ hiện nay và đề xuất giải pháp.

Yêu cầu về hình thức: Viết đúng cấu trúc bài văn nghị luận xã hội (Mở bài, Thân bài, Kết bài), dung lượng khoảng 600 chữ. Lập luận chặt chẽ, lí lẽ sắc bén, dẫn chứng thuyết phục.

Yêu cầu về nội dung:

• 1. Mở bài:
  • Dẫn dắt vấn đề: Truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” là đạo lí tốt đẹp của dân tộc ta.
  • Nêu vấn đề nghị luận: Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, hiện tượng sống thiếu lòng biết ơn của một bộ phận người trẻ đang trở thành một thực trạng đáng báo động.
• 2. Thân bài:
  • Giải thích: Lòng biết ơn là sự trân trọng, ghi nhớ công lao của những người đã giúp đỡ, mang lại những điều tốt đẹp cho mình. Sống thiếu lòng biết ơn là thái độ vô ơn, bạc bẽo, coi những gì mình được hưởng thụ là điều hiển nhiên, không biết trân trọng công sức của người khác.
  • Biểu hiện của hiện tượng:
    • Trong gia đình: Vô tâm, cãi lời cha mẹ; coi việc cha mẹ chăm sóc, chu cấp là nghĩa vụ đương nhiên; khi trưởng thành không phụng dưỡng đấng sinh thành.
    • Trong nhà trường và xã hội: Vô lễ với thầy cô; quay lưng với những người đã từng cưu mang, giúp đỡ mình lúc khó khăn (“khỏi vòng cong đuôi”, “qua cầu rút ván”).
    • Với đất nước: Quên đi lịch sử hào hùng, sự hi sinh của các thế hệ cha anh; có thái độ chê bai, quay lưng với quê hương.
  • Nguyên nhân:
    • Chủ quan: Lối sống ích kỷ, thực dụng, đề cao cái “tôi” cá nhân quá mức; lười biếng, thích hưởng thụ.
    • Khách quan: Sự nuông chiều thái quá từ gia đình khiến trẻ sinh ra tâm lí ỷ lại; ảnh hưởng tiêu cực từ mạng xã hội và lối sống phương Tây thực dụng; giáo dục nhà trường đôi khi còn nặng về kiến thức, nhẹ về rèn luyện đạo đức.
  • Hậu quả:
    • Đối với cá nhân: Đánh mất nhân cách, trở nên ích kỷ, lạnh lùng; bị mọi người xa lánh, mất đi những mối quan hệ tốt đẹp.
    • Đối với xã hội: Làm băng hoại đạo đức truyền thống; tạo ra một thế hệ vô cảm, làm suy yếu sức mạnh đoàn kết của cộng đồng.
  • Đề xuất giải pháp:
    • Bản thân mỗi người trẻ: Cần tự tu dưỡng đạo đức, biết nói lời “cảm ơn”, trân trọng những gì mình đang có; sống cống hiến và biết sẻ chia.
    • Gia đình: Cha mẹ cần làm gương, giáo dục con cái về lòng biết ơn từ những việc nhỏ nhất, không nên nuông chiều thái quá.
    • Nhà trường và xã hội: Tăng cường giáo dục kĩ năng sống, đạo đức; lan tỏa những tấm gương sáng về lòng hiếu thảo, sự tri ân để truyền cảm hứng cho giới trẻ.
• 3. Kết bài:
  • Khẳng định lại vấn đề: Lòng biết ơn là thước đo nhân cách của mỗi con người. Phê phán lối sống thiếu lòng biết ơn là việc làm cần thiết.
  • Liên hệ bản thân: Rút ra bài học nhận thức và hành động cho chính mình (luôn trân trọng, biết ơn cha mẹ, thầy cô và những người xung quanh).

Nhận xét đề thi môn Ngữ văn Lào Cai năm 2026

Đề thi tuyển sinh vào lớp 10 môn Ngữ văn của tỉnh Lào Cai năm 2026 được đánh giá là một đề thi hay, vừa sức, bám sát cấu trúc quen thuộc nhưng vẫn có độ phân hóa tốt. Phần Đọc hiểu sử dụng một ngữ liệu ngoài sách giáo khoa (truyện ngắn Tiếng vỗ tay) rất ý nghĩa, gần gũi với lứa tuổi học sinh, đặt ra vấn đề sâu sắc về phương pháp giáo dục và sự thấu hiểu giữa cha mẹ và con cái. Các câu hỏi từ nhận biết đến vận dụng được sắp xếp logic.

Phần Viết có sự liên kết chặt chẽ với phần Đọc hiểu. Câu nghị luận văn học yêu cầu phân tích nhân vật cậu bé, đòi hỏi học sinh phải có kĩ năng đọc hiểu nhân vật qua hành động, ngôn ngữ. Đặc biệt, câu nghị luận xã hội về “hiện tượng sống thiếu lòng biết ơn” là một chủ đề mang tính thời sự cao, có tính giáo dục nhân cách sâu sắc, tạo đất diễn rộng rãi để học sinh bày tỏ quan điểm cá nhân, lập luận và đưa ra giải pháp thực tế. Nhìn chung, phổ điểm dự kiến sẽ tập trung nhiều ở mức 6.5 – 7.5 điểm.

Xem thêm đề thi các tỉnh khác năm 2026

• Tổng hợp đề thi vào lớp 10 năm 2026 tất cả các tỉnh
• Đề thi môn Ngữ văn tất cả các tỉnh năm 2026