Việc tổ chức một kỳ thi tuyển sinh đại học chung năm 2026 vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ: Bộ GD-ĐT đã đưa mã phương thức 401 – “Sử dụng kết quả kỳ thi tuyển sinh chung của các cơ sở đào tạo” – vào dự thảo quy chế sửa đổi với 11 mã phương thức xét tuyển, nhưng yêu cầu “đảm bảo mọi thí sinh tiếp cận” đang khiến tính khả thi bị nghi ngờ. Giới chuyên gia ủng hộ giảm số kỳ thi riêng lẻ như HSA, TSA, V-ACT xuống còn 1–2 kỳ thi chuẩn hóa dùng chung, trong khi các trường vẫn lo ngại về hạ tầng tổ chức. Thí sinh cần theo dõi sát diễn biến quy chế để có chiến lược ôn thi phù hợp.
Vì sao các trường đề xuất tổ chức kỳ thi tuyển sinh chung?
Hiện nay, bên cạnh kỳ thi tốt nghiệp THPT, nhiều trường đại học tự tổ chức các kỳ thi riêng để phục vụ tuyển sinh. Điều này khiến thí sinh phải ôn luyện và tham gia nhiều kỳ thi khác nhau nếu muốn đăng ký vào các trường khác nhau – vừa tốn kém, vừa tạo áp lực không đáng có.
| Kỳ thi | Đơn vị tổ chức | Mục đích chính |
|---|---|---|
| Kỳ thi tốt nghiệp THPT | Bộ GD-ĐT | Xét công nhận tốt nghiệp, dùng cho xét tuyển ĐH |
| HSA | ĐH Quốc gia Hà Nội | Đánh giá năng lực tổng hợp |
| V-ACT | ĐH Quốc gia TP.HCM | Đánh giá năng lực tổng hợp |
| TSA | ĐH Bách khoa Hà Nội | Đánh giá tư duy khoa học, kỹ thuật |
GS Vũ Văn Yêm, Phó giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội, nhận định việc mỗi đơn vị vận hành một kỳ thi độc lập đang gây rắc rối cho thí sinh. Ông kiến nghị Bộ GD-ĐT cần có quy định quản lý để đồng nhất các kỳ thi riêng, hướng tới tối đa 1–2 kỳ thi dùng chung cho toàn bộ hệ thống đại học.
Dự thảo quy chế mới nói gì về kỳ thi chung?
Trong dự thảo sửa đổi quy chế tuyển sinh đại học, Bộ GD-ĐT đề xuất danh mục 11 mã phương thức xét tuyển, trong đó nổi bật là mã 401 – “Sử dụng kết quả kỳ thi tuyển sinh chung của các cơ sở đào tạo”. Đây được xem là cơ sở pháp lý để các trường có thể cùng tổ chức một kỳ thi chung, thay vì mỗi đơn vị tự xây dựng kỳ thi riêng.
Tuy nhiên, chính dự thảo này cũng đặt ra rào cản khi yêu cầu “đảm bảo mọi thí sinh tiếp cận” – điều kiện khiến tính khả thi của phương án bị đặt dấu hỏi, bởi không phải địa phương nào cũng có đủ hạ tầng để tổ chức một kỳ thi quy mô lớn, nhiều đợt trong năm.
Quan điểm của các chuyên gia về kỳ thi chung ra sao?
| Chuyên gia / Đơn vị | Quan điểm chính |
|---|---|
| GS Vũ Văn Yêm (ĐH Bách khoa Hà Nội) | Cần quy định để đồng nhất các kỳ thi riêng. Trường tốp trên dùng kỳ thi chung để chọn thí sinh có năng lực tư duy cao; trường tốp giữa và dưới toàn quyền tự chủ xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc học bạ. |
| Đại diện nhóm xét tuyển miền Bắc | Nếu các trường thống nhất quy đổi kết quả từ HSA, TSA, V-ACT thành một nguồn tuyển chung và được tính là kỳ thi chung (mã 401), thí sinh chỉ cần tham gia một kỳ thi là có thể xét tuyển bình đẳng vào nhiều trường. |
| TS Lê Anh Đức (ĐH Kinh tế quốc dân) | Theo Quyết định 1612/QĐ-TTg, 12 cơ sở giáo dục đại học dẫn dắt tại Hà Nội cần thể hiện vai trò tuyển sinh, vừa đảm bảo tự chủ vừa đảm bảo đồng bộ. Khối kinh tế – kinh doanh có thể hướng tới một bài thi đánh giá chung. |
| TS Lê Trường Tùng (ĐH FPT) | Có hai cách đơn giản hóa tuyển sinh: quản lý số lượng phương thức bằng quy định, hoặc thiết kế lại hệ thống để bản thân nó đơn giản. Đề xuất xây dựng kỳ thi NUAT quy mô quốc gia. |
Kỳ thi NUAT – mô hình SAT phiên bản Việt là gì?
TS Lê Trường Tùng, Chủ tịch Hội đồng trường ĐH FPT, đề xuất tận dụng nền tảng có sẵn của hai kỳ thi đánh giá năng lực do hai ĐH quốc gia vận hành – vốn đã được thử nghiệm bài thi, xây dựng ngân hàng câu hỏi, công nghệ, mạng lưới điểm thi và nhận được sự chấp nhận từ nhiều trường – để xây dựng một kỳ thi tuyển sinh đại học mang tầm quốc gia do trung tâm khảo thí quốc gia thực hiện. Kỳ thi này có thể tổ chức 2–3 lần mỗi năm và tạm gọi là NUAT (National University Admission Test) – một dạng kỳ thi SAT phiên bản Việt.
Mô hình NUAT mang lại lợi ích gì cho thí sinh?
- Thí sinh không cần phân vân nên thi HSA, V-ACT hay kỳ thi riêng của từng trường.
- Học sinh có thể đăng ký thi tại điểm thi thuận tiện trên toàn quốc và thi lại để cải thiện kết quả.
- Một kết quả duy nhất được dùng để đăng ký xét tuyển vào nhiều trường.
- Các ngành có yêu cầu đặc thù vẫn có thể đặt sàn bổ sung (ngoại ngữ, năng khiếu, sức khỏe) như điều kiện đầu vào, không cần tạo thêm phương thức tuyển sinh mới.
Kỳ thi chung mang lại lợi ích gì và vướng rào cản nào?
Lợi ích kỳ vọng:
- Giảm tải rõ rệt cho thí sinh: chỉ cần tham gia 1–2 kỳ thi chuẩn hóa.
- Tạo mặt bằng đánh giá chung, giúp phân tầng trường đại học rõ ràng hơn.
- Mở rộng nguồn tuyển, tăng cơ hội trúng tuyển cho thí sinh ở mọi vùng miền.
- Tiết kiệm chi phí xã hội so với việc mỗi trường vận hành một kỳ thi riêng.
Rào cản, thách thức:
- Yêu cầu “đảm bảo mọi thí sinh tiếp cận” trong dự thảo quy chế là thách thức lớn về hạ tầng và địa lý.
- Cần sự thống nhất, phối hợp giữa nhiều trường đại học có mức độ tự chủ khác nhau.
- Chi phí đầu tư cho ngân hàng câu hỏi, công nghệ thi và mạng lưới điểm thi toàn quốc là không nhỏ.
Thí sinh nên chuẩn bị gì trước khi kỳ thi chung được áp dụng?
Dù kỳ thi chung chưa chính thức được áp dụng, học sinh lớp 12 năm nay vẫn nên có chiến lược linh hoạt:
- Theo dõi sát phương án tuyển sinh của từng trường: mỗi trường có thể điều chỉnh tổ hợp xét tuyển theo từng năm. Nếu quan tâm khối kỹ thuật, thí sinh có thể xem trước phương án tuyển sinh của Đại học Bách khoa Hà Nội để nắm cách thức xét tuyển và cấu trúc bài thi TSA.
- Vẫn cần chuẩn bị kỹ cho kỳ thi tốt nghiệp THPT: điểm thi tốt nghiệp tiếp tục là phương thức xét tuyển chủ lực của nhiều trường. Tham khảo nhận định đề thi tổ hợp KHXH tốt nghiệp THPT 2024 là cách tốt để nắm cấu trúc và mức độ khó.
- Khi đăng ký nguyện vọng, cần có chiến lược sắp xếp hợp lý: cách sắp xếp nguyện vọng đại học thông minh giúp thí sinh tối ưu cơ hội trúng tuyển ngay cả khi điểm số không như kỳ vọng.
- Với ngành đặc thù, hãy tìm hiểu thêm yêu cầu riêng: ví dụ thí sinh quan tâm ngành Giáo dục Mầm non có thể phải trải qua vòng kiểm tra năng khiếu hoặc yêu cầu sức khỏe riêng ngoài kỳ thi chung.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Kỳ thi tuyển sinh đại học chung năm 2026 có chính thức được áp dụng không?
Hiện mới dừng ở mức đề xuất trong dự thảo quy chế sửa đổi của Bộ GD-ĐT, chưa có văn bản chính thức. Các trường đang trong quá trình đóng góp ý kiến và quy chế cuối cùng dự kiến được ban hành sau khi hoàn tất lấy ý kiến toàn xã hội.
2. Nếu có kỳ thi chung, thí sinh có cần thi HSA, V-ACT hay TSA nữa không?
Theo đề xuất, kỳ thi chung sẽ thay thế vai trò của các kỳ thi riêng lẻ hoặc tích hợp chúng thành một nguồn tuyển duy nhất. Tuy nhiên, cho đến khi quy chế mới có hiệu lực, thí sinh vẫn nên tham gia các kỳ thi hiện có nếu muốn xét tuyển vào những trường đang sử dụng kết quả này.
3. Một kết quả kỳ thi chung có thể xét tuyển vào nhiều trường không?
Đúng, đó là mục tiêu của mô hình NUAT: thí sinh chỉ cần một kết quả duy nhất để đăng ký xét tuyển vào nhiều trường, tương tự cách dùng điểm thi tốt nghiệp THPT hiện nay.
4. Kỳ thi chung có làm mất quyền tự chủ tuyển sinh của các trường không?
Không. Các trường vẫn có thể đặt thêm điều kiện sàn bổ sung cho ngành đặc thù (năng khiếu, ngoại ngữ, sức khỏe) và toàn quyền quyết định ngưỡng điểm nhận hồ sơ, phù hợp với định hướng tự chủ đại học.
5. Học sinh muốn xét tuyển bằng học bạ có bị ảnh hưởng không?
Không. Phương thức xét học bạ vẫn được duy trì song song, đặc biệt với các trường tốp giữa và tốp dưới. Thí sinh có học lực đều ở các kỳ vẫn có thể cân nhắc phương án này.
Kết luận
Việc tổ chức một kỳ thi tuyển sinh đại học chung là hướng đi hợp lý để giảm tải áp lực cho thí sinh, nhưng tính khả thi còn phụ thuộc vào năng lực tổ chức của các đơn vị khảo thí và mức độ đồng thuận giữa các trường. Trong khi quy chế chưa được chốt, sĩ tử và phụ huynh nên chủ động cập nhật thông tin tuyển sinh hằng năm, xây dựng kế hoạch ôn tập linh hoạt. Bởi như TS Lê Trường Tùng từng nhấn mạnh: công bằng mới là mục tiêu, phương thức chỉ là công cụ.
