Giữa tháng 8/2026, Bộ GD-ĐT công bố dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung quy định kiểm tra, đánh giá học sinh tiểu học, THCS, THPT, trong đó lần đầu tiên cho phép các trường đủ điều kiện tổ chức kiểm tra định kỳ bằng bài làm trên máy tính. Theo dự thảo, kết quả bài kiểm tra điện tử có giá trị pháp lý tương đương bài thi trên giấy, nhưng nhà trường phải bảo đảm hạ tầng công nghệ, phần mềm, nhân lực vận hành và có phương án dự phòng nếu gặp sự cố kỹ thuật trong vòng 7 ngày làm việc.
Kiểm tra định kỳ trên máy tính là gì? Vì sao được đề xuất?
Kiểm tra định kỳ là các bài kiểm tra giữa kỳ, cuối kỳ được tổ chức theo kế hoạch giáo dục của nhà trường, nhằm đánh giá kết quả rèn luyện và học tập của học sinh. Trước đây, hình thức này gần như bắt buộc thực hiện bằng bài thi trên giấy. Dự thảo Thông tư mới của Bộ GD-ĐT mở ra hướng chuyển đổi số khi cho phép nhà trường tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ bằng bài kiểm tra trên máy tính – một điểm mới chưa từng xuất hiện trong các quy định trước đó.
Tuy nhiên, đây không phải phương án áp dụng đại trà ngay lập tức. Việc triển khai chỉ được thực hiện khi nhà trường đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo hướng dẫn của Bộ GD-ĐT.
Trường học cần đáp ứng điều kiện gì để tổ chức kiểm tra trên máy tính?
Theo dự thảo, nhà trường chỉ được tổ chức kiểm tra định kỳ trên máy tính khi hội tụ đủ 4 nhóm điều kiện:
- Cơ sở vật chất: phòng máy, thiết bị đáp ứng số lượng học sinh tham gia kiểm tra.
- Hạ tầng công nghệ thông tin: hệ thống mạng ổn định, bảo đảm kết nối trong suốt quá trình làm bài.
- Phần mềm kiểm tra, đánh giá: được cài đặt, vận hành đúng quy chuẩn theo hướng dẫn của Bộ GD-ĐT.
- Nhân lực vận hành: có cán bộ, giáo viên đủ năng lực kỹ thuật để tổ chức, giám sát và xử lý các tình huống phát sinh.
Ngoài ra, trước khi tổ chức, nhà trường bắt buộc phải thông báo trước cho học sinh và cha mẹ học sinh về hình thức kiểm tra cũng như các yêu cầu kỹ thuật cần chuẩn bị.
Bài kiểm tra trên máy tính có giá trị pháp lý như thế nào?
Một trong những nội dung được nhiều phụ huynh quan tâm là giá trị của bài kiểm tra điện tử. Dự thảo nêu rõ:
Kết quả kiểm tra trên máy tính có giá trị pháp lý tương đương bài làm trên giấy.
Điều này đồng nghĩa với việc điểm số từ bài kiểm tra trên máy tính được sử dụng để đánh giá, xếp loại học sinh theo đúng quy định hiện hành, không phân biệt hình thức làm bài. Đây là cơ sở quan trọng để học sinh và phụ huynh yên tâm khi nhà trường chuyển đổi sang phương thức kiểm tra mới.
Xử lý sự cố kỹ thuật khi kiểm tra điện tử như thế nào?
Lo ngại lớn nhất của hình thức kiểm tra trên máy tính là rủi ro mất điện, lỗi thiết bị hay sự cố đường truyền giữa chừng. Dự thảo đã dự liệu tình huống này với quy định cụ thể:
- Nhà trường phải chuẩn bị phương án dự phòng ngay từ khâu lên kế hoạch.
- Nếu sự cố kỹ thuật xảy ra, học sinh có thể được tổ chức kiểm tra lại hoặc chuyển sang hình thức làm bài trên giấy.
- Toàn bộ việc xử lý phải hoàn tất trong thời gian 7 ngày làm việc kể từ khi xảy ra sự cố.
Quy định này giúp bảo vệ quyền lợi học sinh, tránh trường hợp buộc phải hủy kết quả hoặc gây ảnh hưởng đến tiến độ đánh giá chung của nhà trường.
Học bạ số thay thế học bạ giấy khác gì nhau?
Cùng với việc cho phép kiểm tra trên máy tính, dự thảo cũng thống nhất sử dụng học bạ số trong ghi nhận, cập nhật và quản lý kết quả đánh giá học sinh, thay dần cho học bạ truyền thống. Điểm khác biệt chính được tóm tắt trong bảng sau:
| Tiêu chí | Học bạ giấy (trong thời gian chuyển tiếp) | Học bạ số (theo dự thảo mới) |
|---|---|---|
| Hình thức ghi chép | Ghi bằng bút, sửa chữa bằng mực đỏ | Cập nhật, chỉnh sửa trực tiếp trên hệ thống dữ liệu số |
| Ký xác nhận | Ký và đóng dấu trực tiếp | Thực hiện ký số, phát hành theo quy định của Bộ GD-ĐT |
| Phạm vi sử dụng | Quản lý trực tiếp tại trường, bàn giao thủ công | Kế thừa, khai thác xuyên suốt quá trình học tập, chuyển lớp, chuyển cấp, chuyển trường |
Đối với cấp tiểu học, hồ sơ đánh giá từng năm học gồm học bạ số và bảng tổng hợp kết quả đánh giá giáo dục của lớp. Hiệu trưởng chịu trách nhiệm chỉ đạo nghiệm thu, bàn giao kết quả giáo dục và dữ liệu học bạ số, bảo đảm thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời, thống nhất với dữ liệu quản lý của nhà trường.
Ở cấp trung học, các yêu cầu như ghi bằng bút, sửa chữa bằng mực đỏ, ký và đóng dấu trực tiếp chỉ còn áp dụng đối với học bạ giấy trong thời gian chuyển tiếp. Việc cập nhật, chỉnh sửa, ký số, phát hành, lưu trữ, khai thác và sử dụng học bạ số được thực hiện theo quy định riêng của Bộ GD-ĐT.
Theo đại diện Bộ GD-ĐT, điểm mới này không đơn thuần thay đổi hình thức học bạ mà tạo cơ sở để dữ liệu đánh giá của học sinh được cập nhật, kế thừa và khai thác một cách liên tục trong suốt quá trình học tập – từ chuyển lớp, chuyển cấp đến chuyển trường.
Quy định đánh giá học sinh khuyết tật có gì đáng chú ý?
Dự thảo quy định cụ thể hơn về việc đánh giá học sinh khuyết tật ở cả cấp tiểu học và trung học:
- Nội dung đánh giá có thể bao gồm kết quả rèn luyện, kết quả học tập và nội dung giáo dục kỹ năng đặc thù nếu có.
- Hình thức kiểm tra được điều chỉnh linh hoạt theo dạng tật và mức độ khuyết tật.
- Học sinh khuyết tật có thể tiếp cận bài kiểm tra trên máy tính với sự điều chỉnh hợp lý, hoặc được chuyển sang hình thức kiểm tra phù hợp.
Như vậy, việc chuyển đổi sang kiểm tra điện tử không làm ảnh hưởng đến quyền được đánh giá công bằng của nhóm học sinh đặc biệt này.
Học sinh sau kỷ luật có cơ hội được ghi nhận tiến bộ không?
Có. Dự thảo bổ sung quy định mang tính nhân văn khi cho phép đánh giá lại sau khi học sinh hoàn thành việc chấp hành quyết định kỷ luật. Cụ thể:
- Sau khi được nhà trường công nhận đã chấp hành xong kỷ luật, giáo viên chủ nhiệm có trách nhiệm đánh giá lại kết quả rèn luyện của học sinh theo đúng quy trình.
- Quá trình đánh giá lại ghi nhận sự cố gắng và tiến bộ của học sinh trong học kỳ hoặc năm học.
Đại diện Bộ GD-ĐT nhấn mạnh, quy định này thể hiện tinh thần nhân văn, tạo cơ hội cho học sinh sửa sai và tiếp tục phấn đấu thay vì bị “bỏ lại phía sau” chỉ vì một lần vi phạm.
Học sinh lớp 9, lớp 12 được hưởng lợi gì từ dự thảo?
Với học sinh lớp 9 và lớp 12 – những đối tượng trực tiếp tham gia kỳ thi tuyển sinh đầu cấp, dự thảo cũng có điều chỉnh đáng chú ý:
- Việc kiểm tra, đánh giá lại kết quả rèn luyện, học tập trong kỳ nghỉ hè được bố trí linh hoạt về thời gian.
- Quy định này nhằm không ảnh hưởng đến tiến độ tuyển sinh và bảo đảm quyền học tập của học sinh ở cấp học, bậc học tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Kiểm tra định kỳ trên máy tính có bắt buộc với tất cả trường không?
Không. Theo dự thảo, chỉ những trường đáp ứng điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm kiểm tra và nhân lực vận hành mới được tổ chức hình thức này. Các trường chưa đủ điều kiện vẫn kiểm tra, đánh giá định kỳ bằng bài làm trên giấy như hiện nay.
2. Bài kiểm tra trên máy tính có được dùng để xét tốt nghiệp THPT không?
Dự thảo chỉ đề cập đến kiểm tra, đánh giá định kỳ trong năm học, không áp dụng cho kỳ thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, kết quả bài kiểm tra trên máy tính có giá trị pháp lý tương đương bài làm trên giấy, được dùng để đánh giá, xếp loại học sinh theo quy định.
3. Nếu mất điện hoặc máy tính lỗi giữa buổi kiểm tra thì xử lý thế nào?
Nhà trường phải chuẩn bị sẵn phương án dự phòng. Khi xảy ra sự cố kỹ thuật, học sinh sẽ được tổ chức kiểm tra lại hoặc chuyển sang hình thức làm bài trên giấy trong vòng 7 ngày làm việc, bảo đảm quyền lợi và kết quả đánh giá công bằng.
4. Học bạ số có bắt buộc ngay từ năm học 2026 – 2027 không?
Dự thảo thống nhất sử dụng học bạ số để ghi nhận, cập nhật và quản lý kết quả đánh giá học sinh. Tuy nhiên, trong thời gian chuyển tiếp, học bạ giấy vẫn được áp dụng với các yêu cầu ghi bằng bút, sửa chữa bằng mực đỏ, ký và đóng dấu trực tiếp theo quy định.
5. Học sinh khuyết tật có buộc phải làm bài kiểm tra trên máy tính không?
Không bắt buộc. Hình thức kiểm tra được điều chỉnh linh hoạt theo dạng tật và mức độ khuyết tật. Học sinh có thể tiếp cận bài kiểm tra trên máy tính với sự điều chỉnh hợp lý hoặc được chuyển sang hình thức kiểm tra phù hợp với khả năng.
Kết luận
Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung quy định kiểm tra, đánh giá học sinh phổ thông với điểm nhấn là kiểm tra định kỳ trên máy tính và học bạ số đang mở ra bước tiến quan trọng trong chuyển đổi số giáo dục. HOCMAI sẽ tiếp tục cập nhật những thông tin mới nhất về quy định này để phụ huynh và học sinh chủ động nắm bắt, chuẩn bị tốt cho năm học 2026 – 2027.
