Bộ GD-ĐT đang lấy ý kiến về phương án tuyển sinh vào lớp 10 chỉ tổ chức 2 môn thi Toán và Ngữ văn từ năm 2026, nhưng Hà Nội và TP.HCM vẫn có những định hướng riêng: Hà Nội dự kiến thí điểm khảo sát chung đề, chung thời điểm từ năm học 2026–2027 để tiến tới xét tuyển dựa trên kết quả học tập, trong khi TP.HCM đề xuất giữ nguyên cấu trúc 3 môn thi với ngoại ngữ là môn thi thứ ba. Các chuyên gia khẳng định: muốn giảm áp lực thực chất, không thể chỉ dựa vào việc cắt giảm số môn thi, mà phải đổi mới cách thức tổ chức thi và đánh giá.
Vì sao giảm áp lực thi vào lớp 10 không chỉ nằm ở số môn thi?
Theo ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và kiểm định chất lượng, Sở GD-ĐT Hà Nội, việc giảm số môn thi chỉ giải quyết phần ngọn của vấn đề. Điều cốt lõi là cách thức tổ chức kỳ thi có thực sự khoa học, khách quan hay không, và quan trọng hơn, thành phố có đủ chỗ học công lập đáp ứng nhu cầu của học sinh hay không. Nếu chỉ giảm môn thi mà số lượng học sinh vẫn đông, chỉ tiêu vẫn hạn hẹp thì cuộc cạnh tranh vẫn diễn ra căng thẳng.
Về lâu dài, giải pháp căn cơ nằm ở việc đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng hệ thống trường lớp, bảo đảm đủ chỗ học công lập theo nhu cầu thực tế. Khi “miếng bánh” đủ lớn, áp lực tuyển sinh tự khắc giảm.
Phương án thi vào lớp 10 năm 2026 theo đề xuất của Bộ GD-ĐT có gì mới?
Theo dự thảo Quy chế tuyển sinh THCS và THPT mà Bộ GD-ĐT đang lấy ý kiến, nếu tuyển sinh vào lớp 10 bằng hình thức thi tuyển thì dự kiến chỉ tổ chức 2 môn Toán và Ngữ văn. Nội dung đáng chú ý này đang nhận được nhiều phản hồi trái chiều từ các Sở GD-ĐT.
| Nội dung | Phương án Bộ GD-ĐT đề xuất |
|---|---|
| Hình thức tuyển sinh | Thi tuyển hoặc kết hợp thi tuyển với xét tuyển |
| Số môn thi dự kiến | 2 môn, gồm Toán và Ngữ văn |
| Thời điểm áp dụng | Dự kiến từ kỳ tuyển sinh năm 2026 (đang lấy ý kiến) |
Tuy nhiên, điểm mấu chốt là các địa phương lớn như Hà Nội và TP.HCM lại không hoàn toàn đồng thuận với phương án này.
Hà Nội định hướng tuyển sinh lớp 10 như thế nào từ năm 2026?
Hà Nội có chuyển sang xét tuyển bằng kết quả học tập không?
Sở GD-ĐT Hà Nội xác định lộ trình đổi mới theo hướng thận trọng, từng bước. Cụ thể:
- Năm học 2026–2027: triển khai khảo sát, đánh giá chung đề, chung thời điểm ở một số khối lớp, môn học trên toàn thành phố.
- Từ kết quả khảo sát, Hà Nội từng bước hình thành mặt bằng đánh giá chung — thước đo thống nhất giúp so sánh kết quả học tập giữa các trường.
- Sau khi có đủ dữ liệu tin cậy, thành phố có thể tính đến phương án tuyển sinh vào lớp 10 dựa trên kết quả học tập, rèn luyện của học sinh cấp THCS.
Ông Bình khẳng định: nếu kết quả thí điểm đáp ứng yêu cầu, Hà Nội sẽ mở rộng dần về phạm vi, số môn và phương thức tổ chức. Tuy nhiên, đây là câu chuyện của tương lai, không phải ngay kỳ tuyển sinh năm 2026 và 2027.
Làm thế nào để xét tuyển đạt độ tin cậy cao?
Đây là vấn đề khiến nhiều phụ huynh lo lắng: nếu xét tuyển dựa trên điểm học bạ, làm sao đảm bảo kết quả đánh giá của học sinh ở các trường là công bằng, thống nhất? Chia sẻ của ông Bình cho thấy 3 điều kiện tiên quyết:
- Xây dựng thước đo chung để đánh giá mức độ đạt được của học sinh trên toàn thành phố.
- Đầu tư hệ thống dữ liệu, ngân hàng đề đủ lớn và bảo đảm chất lượng.
- Chuẩn bị hạ tầng, quy trình nghiệp vụ và đội ngũ cán bộ có năng lực.
Nếu ba yếu tố này chưa sẵn sàng, việc xét tuyển chỉ dựa trên điểm số do giáo viên tự cho có thể phản ánh không đúng chất lượng thực tế.
TP.HCM giữ 3 môn thi: Khác biệt so với đề xuất của Bộ như thế nào?
Ngược lại với phương án 2 môn của Bộ GD-ĐT, ông Nguyễn Văn Phong, Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, cho biết thành phố đề xuất giữ nguyên cấu trúc 3 môn thi. Cụ thể:
| Tiêu chí | Hà Nội | TP.HCM |
|---|---|---|
| Số môn thi dự kiến | Chưa chốt, nghiêng về tiến tới xét tuyển | 3 môn (Toán, Ngữ văn, môn thứ ba) |
| Môn thi thứ ba | Đang nghiên cứu | Kiến nghị giữ ổn định môn Ngoại ngữ |
| Phương thức tuyển sinh | Kết hợp khảo sát, hướng tới xét tuyển | Kết hợp thi tuyển và xét tuyển |
| Lộ trình mở rộng xét tuyển | Từ năm học 2026–2027 (thí điểm khảo sát) | Năm 2027–2028 (mở rộng vùng xét tuyển) |
Lý do TP.HCM muốn giữ Ngoại ngữ là môn thi thứ ba xuất phát từ định hướng phát triển thành phố, đặc biệt trong bối cảnh Đề án tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học đang được triển khai. Với các trường THPT chuyên, trường top đầu hoặc trường có số học sinh đăng ký vượt chỉ tiêu hằng năm, TP.HCM vẫn tiếp tục tổ chức thi tuyển để bảo đảm công khai, minh bạch và công bằng.
Về phạm vi xét tuyển, năm học 2026–2027 chỉ áp dụng tại xã đảo Thạnh An (huyện Cần Giờ) và đặc khu Côn Đảo (huyện Côn Đảo). Đến kỳ tuyển sinh 2027–2028, thành phố sẽ chủ động mở rộng vùng xét tuyển đến các địa phương và trường học phù hợp, nhằm tạo cơ hội học tiếp THPT cho học sinh ở những khu vực đặc thù.
Nếu chuyển sang xét tuyển, áp lực thi cử của học sinh có thực sự giảm?
Câu trả lời không đơn giản. Theo phân tích của ông Nghiêm Văn Bình, nếu chỉ chuyển từ “một kỳ thi” sang “tổng hợp điểm số hằng năm” mà không thay đổi cách đánh giá, áp lực không biến mất mà chỉ được dàn trải ra:
- Trước đây, học sinh chỉ học dồn sức 2–3 tháng trước kỳ thi tuyển sinh.
- Nếu xét tuyển bằng điểm học bạ nhưng cách kiểm tra đánh giá vẫn như cũ, các em phải chịu áp lực điểm số trong suốt 4 năm THCS, qua từng bài kiểm tra giữa kỳ, cuối kỳ.
Vì vậy, vấn đề cốt lõi không phải là chuyển từ thi tuyển sang xét tuyển bằng mọi giá, mà là phải thay đổi phương thức đánh giá để kết quả học tập thực sự phản ánh chất lượng và sự tiến bộ của người học. Chỉ khi có hệ thống đánh giá chung, dữ liệu đủ tin cậy và cơ chế kiểm soát chất lượng minh bạch, kết quả học tập mới xứng đáng là căn cứ tuyển sinh công bằng.
Trong bối cảnh phương án tuyển sinh chưa chốt chính thức, việc chủ động ôn luyện sớm vẫn là chiến lược an toàn cho sĩ tử. Phụ huynh và học sinh có thể tham khảo lộ trình luyện thi vào lớp 10 được thiết kế bám sát chương trình, giúp các em vững kiến thức nền tảng dù kỳ thi có thay đổi theo hướng nào đi nữa. Sau khi vượt qua cánh cửa lớp 10, việc giữ vững phong độ học tập cũng quan trọng không kém với chương trình học toàn diện lớp 10, 11, 12.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Thi vào lớp 10 năm 2026 thi mấy môn?
Theo dự thảo của Bộ GD-ĐT, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 dự kiến chỉ còn 2 môn Toán và Ngữ văn. Tuy nhiên, Hà Nội và TP.HCM có đề xuất riêng: TP.HCM muốn giữ 3 môn, còn Hà Nội hướng tới xét tuyển bằng kết quả học tập trong tương lai. Phương án cuối cùng sẽ được công bố sau khi Bộ GD-ĐT hoàn tất lấy ý kiến.
2. Hà Nội có xét tuyển học bạ vào lớp 10 không?
Trước mắt, Hà Nội chưa áp dụng xét tuyển học bạ cho kỳ tuyển sinh lớp 10 năm 2026. Thành phố dự kiến bắt đầu khảo sát chung đề, chung thời điểm ở một số khối lớp từ năm học 2026–2027, sau đó mới tính đến phương án xét tuyển dựa trên kết quả học tập khi dữ liệu đủ tin cậy.
3. TP.HCM thi môn thứ ba vào lớp 10 là môn nào?
Sở GD-ĐT TP.HCM kiến nghị giữ môn Ngoại ngữ là môn thi thứ ba trong kỳ tuyển sinh lớp 10, phù hợp với định hướng đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Môn thi thứ ba trước đây thường do Sở GD-ĐT công bố công khai trước kỳ thi.
4. Các trường chuyên, trường top có áp dụng xét tuyển không?
Không. Với các trường THPT chuyên, trường thuộc nhóm dẫn đầu hoặc trường có số học sinh đăng ký vượt chỉ tiêu hằng năm, TP.HCM xác định vẫn tổ chức thi tuyển để bảo đảm công khai, minh bạch và công bằng trong quá trình đánh giá, lựa chọn học sinh.
5. Làm thế nào để giảm áp lực thi vào lớp 10 cho học sinh?
Giải pháp dài hạn nằm ở việc tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng trường lớp, bảo đảm đủ chỗ học công lập theo nhu cầu. Về phía gia đình, cần chọn lộ trình ôn tập phù hợp với năng lực của con, tránh học dồn sức vào phút chót và duy trì tâm lý ổn định trong suốt năm học.
Kết luận
Việc giảm áp lực thi vào lớp 10 là bài toán dài hơi, đòi hỏi sự đồng bộ giữa chính sách tuyển sinh, chất lượng đánh giá và hạ tầng trường lớp. Dù Bộ GD-ĐT, Hà Nội hay TP.HCM chốt phương án nào, học sinh và phụ huynh cần theo dõi sát thông tin chính thức và chủ động chuẩn bị từ sớm — bởi một nền tảng kiến thức vững chắc luôn là lợi thế lớn nhất, bất kể kỳ thi có hình thức ra sao.
