Theo Thông tư sửa đổi, bổ sung quy định đánh giá học sinh tiểu học, THCS, THPT vừa được Bộ GD-ĐT ban hành, Sở GD-ĐT sẽ chủ trì xây dựng, thẩm định và cung cấp đề kiểm tra định kỳ chung cho một số môn đánh giá bằng điểm số. Đề chung được áp dụng với học sinh lớp 5 vào cuối học kỳ I và cuối năm học; với lớp 9 và lớp 12 vào cuối học kỳ I và cuối học kỳ II. Song song, học bạ số trở thành thành phần chính thức trong hồ sơ đánh giá của mỗi học sinh, thay dần học bạ giấy.
Vì sao Bộ GD-ĐT phải ban hành Thông tư mới?
Mục tiêu được Bộ nêu rõ là tăng cường tính khách quan, công bằng và “thực chất” trong kiểm tra, đánh giá — những tiêu chí lâu nay vẫn là điểm yếu của khâu ra đề và chấm bài giữa các trường. Khi mỗi trường tự ra đề với mức độ khó – dễ khác nhau, kết quả học tập giữa các lớp, các trường cùng cấp không thể so sánh được, gây bất lợi cho học sinh khi chuyển cấp hoặc xét tuyển.
Cách xử lý của Thông tư là “chuẩn hóa một phần”: Sở GD-ĐT giữ vai trò đầu mối ở những kỳ kiểm tra mang tính bước ngoặt, phần còn lại vẫn trao quyền chủ động cho nhà trường. Định hướng này khá tương đồng với cách TP.HCM đang triển khai cơ chế đánh giá chất lượng giáo dục riêng cho giai đoạn từ năm học 2026-2027.
Những lớp nào phải làm đề kiểm tra chung của Sở?
Thông tư giới hạn phạm vi khá rõ: chỉ một số môn đánh giá bằng điểm số, do Sở GD-ĐT lựa chọn, và chỉ ở ba khối cuối cấp.
| Khối lớp | Thời điểm kiểm tra bằng đề chung | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lớp 5 | Cuối học kỳ I và cuối năm học | Không có đợt giữa học kỳ II |
| Lớp 9 | Cuối học kỳ I và cuối học kỳ II | Hai đợt/năm học |
| Lớp 12 | Cuối học kỳ I và cuối học kỳ II | Hai đợt/năm học |
| Các khối còn lại | Nhà trường tự ra đề | Chủ động môn học, thời điểm |
Với các môn, thời điểm và khối lớp không thuộc diện trên, nhà trường vẫn tự ra đề như trước. Trường tổ chức coi thi, chấm thi, tổng hợp kết quả và chịu trách nhiệm về kết quả đánh giá học sinh của mình.
Yêu cầu về đề được Bộ đặt ra ở hai điểm: bám sát yêu cầu cần đạt của Chương trình GDPT và thống nhất giữa các cơ sở giáo dục cùng cấp học trên địa bàn. Trước khi kiểm tra, nhà trường phải thông báo kế hoạch tới học sinh và phụ huynh.
Học bạ số thay học bạ giấy được quy định thế nào?
Học bạ số được xác định là một thành phần của hồ sơ đánh giá học sinh, không còn là bản sao lưu song song. Trách nhiệm ký xác nhận được phân tầng theo từng cấp học:
| Đối tượng | Trách nhiệm |
|---|---|
| Giáo viên môn học (tiểu học) | Chịu trách nhiệm tính chính xác, đầy đủ dữ liệu kết quả môn học/hoạt động giáo dục được phân công; trực tiếp ký số xác nhận |
| Giáo viên chủ nhiệm | Ký số xác nhận học bạ số của lớp, sau khi giáo viên môn học đã ký số xong |
| Học sinh lớp 5 hoàn thành chương trình | Được xác nhận “Hoàn thành chương trình tiểu học” ngay trên học bạ số |
Ở cấp tiểu học, hồ sơ đánh giá của mỗi năm học gồm học bạ số và bảng tổng hợp kết quả đánh giá giáo dục của lớp; nhận xét, kết quả tổng hợp và thành tích khen thưởng đều được cập nhật vào học bạ số.
Với THCS và THPT, nội dung đánh giá trên mẫu học bạ hiện hành là căn cứ xác định nội dung chuyên môn của học bạ số. Những hướng dẫn cũ như ghi bằng bút, sửa bằng bút mực đỏ, ký và đóng dấu trực tiếp chỉ còn áp dụng cho học bạ giấy trong thời gian chuyển tiếp.
Khi nào nhà trường được kiểm tra định kỳ trên máy tính?
Ở cấp THCS và THPT, hình thức kiểm tra trên máy tính được phép triển khai nếu trường đáp ứng đủ các điều kiện sau:
- Cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin đủ phục vụ số lượng học sinh dự kiểm tra
- Có phần mềm kiểm tra, đánh giá đáp ứng yêu cầu kỹ thuật
- Vận hành đúng hướng dẫn của Bộ GD-ĐT
- Thông báo trước cho học sinh và cha mẹ học sinh về hình thức, yêu cầu kỹ thuật
Điểm đáng lưu ý nhất: bài làm và kết quả kiểm tra trên máy tính có giá trị pháp lý tương đương bài làm trên giấy, với điều kiện bảo đảm tính toàn vẹn, xác thực, bảo mật, lưu trữ và truy xuất theo quy định pháp luật về giao dịch điện tử. Đây là căn cứ để các trường yên tâm dùng điểm kiểm tra trên máy tính cho việc xét lên lớp, xét tốt nghiệp.
Học sinh khuyết tật hoặc đang chấp hành kỷ luật được xử lý ra sao?
Thông tư dành riêng các quy định điều chỉnh cho nhóm học sinh có hoàn cảnh đặc biệt, theo hướng không để thủ tục hành chính trở thành rào cản:
- Học sinh khuyết tật: được điều chỉnh hợp lý khi kiểm tra trên máy tính. Nếu sau khi điều chỉnh vẫn không thể tham gia, học sinh được kiểm tra trên giấy hoặc hình thức phù hợp khác, kết quả có giá trị tương đương.
- Học sinh trong thời hạn chấp hành kỷ luật: giáo viên chủ nhiệm phối hợp với gia đình động viên, hỗ trợ rèn luyện; khi học sinh hoàn thành quyết định kỷ luật và được nhà trường công nhận, giáo viên chủ nhiệm đánh giá lại kết quả rèn luyện, ghi nhận nỗ lực tiến bộ.
- Học sinh chưa đạt rèn luyện cả năm: nếu sau thời gian rèn luyện trong kỳ nghỉ hè được đánh giá từ mức đạt trở lên, học sinh thuộc diện được đánh giá lại kết quả học tập. Kết quả đánh giá lại từng môn sẽ thay thế kết quả cả năm để xét lên lớp.
Bức tranh giáo dục 2026 còn những điểm nào sĩ tử cần theo dõi?
Những thay đổi về kiểm tra, đánh giá chỉ là một phần của bức tranh lớn hơn. Với học sinh cuối cấp, áp lực không chỉ đến từ đề thi trên lớp mà còn từ các kỳ thi học sinh giỏi và cuộc đua vào trường chuyên. TP.HCM vừa công bố đội tuyển học sinh giỏi quốc gia năm học 2026-2027 với 364 thí sinh dự thi 12 môn — con số cho thấy mức độ cạnh tranh ở nhóm học sinh mục tiêu cao.
Ở nhóm phổ thông, câu chuyện áp lực học thêm để thi trường chuyên, lớp chọn vẫn tiếp diễn, nhất là khi đề kiểm tra chung của Sở có thể khiến điểm số giữa các trường trở nên so sánh được — mặt trái của tính minh bạch là sự chú ý nhiều hơn vào thứ hạng. Trong khi đó, bậc đại học cũng có biến động riêng, như việc sáp nhập Trường ĐH Sư phạm TP.HCM cùng hai trường khác, khiến quy mô và cấu trúc ngành đào tạo thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Đề kiểm tra chung của Sở GD-ĐT áp dụng cho những lớp nào?
Chỉ ba khối cuối cấp: lớp 5, lớp 9 và lớp 12. Với lớp 5 là cuối học kỳ I và cuối năm học; với lớp 9, lớp 12 là cuối học kỳ I và cuối học kỳ II. Các khối khác vẫn do nhà trường tự ra đề.
Học bạ số có thay thế hoàn toàn học bạ giấy không?
Chưa thay ngay. Học bạ số là thành phần của hồ sơ đánh giá học sinh, nhưng các hướng dẫn ghi bằng bút, sửa bằng bút mực đỏ, ký và đóng dấu trực tiếp vẫn được áp dụng cho học bạ giấy trong thời gian chuyển tiếp.
Điểm kiểm tra trên máy tính có được dùng để xét lên lớp không?
Có. Bài làm và kết quả kiểm tra trên máy tính có giá trị pháp lý tương đương bài làm trên giấy, miễn là đáp ứng yêu cầu về tính toàn vẹn, xác thực, bảo mật, lưu trữ và truy xuất dữ liệu.
Học sinh chưa đạt rèn luyện cả năm có được xét lên lớp?
Được, nếu sau kỳ nghỉ hè học sinh được đánh giá lại từ mức đạt trở lên. Khi đó kết quả đánh giá lại của từng môn sẽ thay thế kết quả cả năm học để xét lên lớp.
Trường không đủ điều kiện công nghệ thì tổ chức kiểm tra thế nào?
Trường chưa đáp ứng đủ cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin và phần mềm sẽ tiếp tục kiểm tra trên giấy. Hình thức kiểm tra phải được thông báo trước cho học sinh và phụ huynh.
Kết luận
Thông tư mới không đảo lộn cách học, nhưng thay đổi đáng kể cách “đo” kết quả học tập: đề chung do Sở chủ trì ở ba khối cuối cấp, học bạ số dần thay học bạ giấy, và kiểm tra trên máy tính được công nhận giá trị pháp lý. Với sĩ tử lớp 5, 9, 12, việc nắm rõ lịch kiểm tra và hình thức thi ngay từ đầu năm học sẽ giúp chủ động hơn trong kế hoạch ôn tập.
