Bước vào giai đoạn tuyển sinh đại học, việc lựa chọn và thấu hiểu các phương thức thi tuyển là bước đi chiến lược quan trọng nhất của mọi sĩ tử. Nhìn lại bức tranh tuyển sinh năm 2024, kết quả xét tuyển từ kỳ thi Tốt nghiệp THPT vẫn giữ vị trí chủ đạo với 52,18%, tiếp đó là xét học bạ chiếm 27,86%. Tuy nhiên, các kỳ thi riêng như Đánh giá tư duy và Đánh giá năng lực đang ngày càng khẳng định vị thế, chiếm 3,36% tổng kết quả trúng tuyển và là “tấm vé vàng” để bước chân vào các trường đại học top đầu.
Bài viết dưới đây sẽ phân tích chuyên sâu, chi tiết nhất về 4 kỳ thi quan trọng: Tốt nghiệp THPT, TSA, HSA và V-ACT được cập nhật theo cấu trúc mới nhất năm 2025, giúp bạn xây dựng lộ trình ôn tập bứt phá.
——————————————————————————–
1. Kỳ thi Tốt nghiệp THPT: Cánh Cửa Trọng Yếu Nhất
Kỳ thi Tốt nghiệp THPT là kỳ thi phổ thông lớn nhất cả nước do Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) tổ chức mỗi năm một lần. Kỳ thi này mang hai mục đích song song: xét công nhận tốt nghiệp THPT và làm cơ sở dữ liệu để các trường đại học xét tuyển.
➡ Xét công nhận tốt nghiệp THPT:
- Môn thi: Thí sinh thi 4 bài gồm 2 bài bắt buộc (Toán, Ngữ văn) và 2 bài tự chọn (chọn trong các môn: Lí, Hóa, Sinh, Sử, Địa, GDKT&PL, Tin học, Công nghệ, Ngoại ngữ).
- Công thức tính điểm: Việc xét công nhận tốt nghiệp kết hợp giữa học bạ và kết quả thi theo tỷ lệ 50-50. Điểm trung bình (ĐTB) các năm học được tính với trọng số tăng dần:
(ĐTB lớp 10x1 + ĐTB lớp 11x2 + ĐTB lớp 12x3)/6. PHHS có thể tham khảo tính điểm tốt nghiệp THPT để dự toán kết quả.
➡ Xét tuyển sinh đại học:
- Tổ hợp xét tuyển: Gồm 3 môn thi. Mỗi học sinh có tối đa 4 tổ hợp để dùng xét tuyển vào các cơ sở đại học.
- Cách thức xét tuyển: Các trường đại học sẽ sử dụng dữ liệu điểm thi Tốt nghiệp THPT hoặc kết quả học tập bậc THPT làm gốc để xây dựng quy tắc quy đổi điểm. Quá trình xét tuyển thực hiện lấy kết quả từ trên xuống dưới cho đến khi đủ chỉ tiêu.
Để đạt điểm số bứt phá, PHHS có thể tham khảo giải pháp TopUni PEN HOCMAI.
Cấu trúc bài thi và hình thức từ năm 2025: Theo định hướng mới, thí sinh sẽ chỉ thi 4 môn, bao gồm:
- 2 bài thi bắt buộc: Toán và Ngữ văn.
- 2 bài thi tự chọn: Chọn 2 môn trong số các môn: Vật lí, Hóa học, Sinh học, Lịch sử, Địa lí, GDKT&PL, Tin học, Công nghệ (Công nghiệp/Nông nghiệp) và Ngoại ngữ.
Hình thức và cách tính điểm chi tiết:
- Môn Ngữ văn: Thi tự luận trong 120 phút. Cấu trúc gồm phần Đọc hiểu (4 điểm) và Viết (6 điểm), tổng tối đa 10 điểm. PHHS có thể xem thêm Đáp án môn Ngữ văn kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025.
- Các môn trắc nghiệm: Toán thi trong 90 phút, các môn còn lại thi 50 phút. Đặc biệt, cấu trúc trắc nghiệm đã được cải tiến thành 3 phần:
- Phần I (Nhiều lựa chọn): Chọn 1 đáp án đúng trong 4 phương án. Mỗi câu đúng được 0,25 điểm.
- Phần II (Đúng/Sai): Thí sinh chọn đúng hoặc sai cho 4 ý trong một câu. Điểm số tăng dần theo số ý trả lời đúng (Đúng 1 ý: 0,1 điểm; 2 ý: 0,25 điểm; 3 ý: 0,5 điểm; 4 ý: 1 điểm).
- Phần III (Trả lời ngắn): Thí sinh tự tô đáp án vào ô tương ứng. Đối với môn Toán, mỗi câu đúng được 0,5 điểm; các môn khác là 0,25 điểm.
- Phạm vi nội dung: Bám sát chương trình Giáo dục phổ thông hiện hành, chủ yếu nằm trong chương trình lớp 12.
——————————————————————————–
2. Kỳ thi Đánh giá tư duy (TSA) – Đại học Bách Khoa Hà Nội
TSA (Thinking Skills Assessment) là kỳ thi chuyên biệt do Đại học Bách Khoa Hà Nội tổ chức, được thiết kế không để kiểm tra kiến thức học thuộc lòng mà nhằm đánh giá 3 năng lực tư duy cốt lõi để học tập tốt ở bậc đại học.
Đặc điểm nổi bật & Đối tượng:
- Đối tượng: Dành cho học sinh THPT và thí sinh tự do. Đặc biệt, kết quả thi TSA có giá trị tới 2 năm, do đó học sinh lớp 11 hoàn toàn có thể thi sớm để thử sức và lấy kết quả.
- Hình thức: Thi 100% trên máy tính với tổng thời gian 150 phút, bao gồm 100 câu hỏi với điểm tối đa là 100 điểm.
Bài thi TSA đánh giá năng lực học tập đại học thông qua 100 câu hỏi thi trên máy tính trong 150 phút, không chú trọng kiểm tra học thuộc lòng.
Bảng cấu trúc chi tiết và Giải thích bài thi TSA:
| Phần thi | Số câu hỏi | Tỷ lệ cấp độ tư duy (M1:M2:M3) | Thời gian (phút) | Điểm tối đa |
|---|---|---|---|---|
| 1. Tư duy Toán học | 40 | 4:3:3 | 60 | 40 |
| 2. Tư duy Đọc hiểu | 20 | 4:3:3 | 30 | 20 |
| 3. Tư duy Khoa học/ Giải quyết vấn đề | 40 | 4:3:3 | 60 | 40 |
| Tổng cộng: | 100 | 150 | 100 |
- Tư duy Toán học: Không đơn thuần giải toán, phần này đánh giá khả năng vận dụng kiến thức Toán học cơ bản vào giải quyết các bài toán thực tế, đo lường khả năng học Toán và các môn khoa học liên quan ở bậc Đại học.
- Tư duy Đọc hiểu: Đo lường kỹ năng đọc nhanh, hiểu đúng văn bản. Tập trung vào năng lực phân tích, lý giải, khái quát, tổng hợp, biện luận logic và suy luận từ các văn bản thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, bởi đây là kỹ năng sống còn để sinh viên tự học.
- Tư duy Khoa học: Tích hợp cả Khoa học Tự nhiên và Khoa học Xã hội. Các câu hỏi đo lường khả năng tính toán, giải thích dữ liệu, lựa chọn phương án hợp lý từ ngữ liệu khoa học, và đặc biệt là kỹ năng thiết lập mô hình đánh giá suy luận kết quả thử nghiệm.
Các cấp độ tư duy và tính điểm:
- Bài thi phân bổ theo tỷ lệ 3 mức độ: M1 (Tư duy tái hiện) – M2 (Tư duy suy luận) – M3 (Tư duy bậc cao) với tỷ lệ 4:3:3.
- Các dạng câu hỏi rất hiện đại: Chọn 1 đáp án, Đúng/Sai, Kéo thả, Điền đáp án, Chọn nhiều đáp án. Lưu ý quan trọng: Thí sinh phải trả lời đúng hết các ý trong một câu hỏi phức hợp thì mới được tính điểm câu đó.
- Chấm điểm theo thuyết IRT: Điểm của câu hỏi phụ thuộc vào độ khó. Thí sinh giỏi sẽ có xác suất trả lời đúng câu hỏi khó cao hơn, giúp định lượng năng lực vô cùng chính xác.
Giải thích về Quy đổi điểm TSA
Đại học Bách Khoa HN áp dụng hàm tương quan tuyến tính để quy đổi điểm bài thi TSA (thang 100) về điểm thi THPT (thang 30) chia theo 4 vùng điểm khác nhau để đảm bảo công bằng:
- TSA từ 50 – 60 điểm → tương đương 20 – 25 điểm THPT.
- TSA từ 60 – 75 điểm → tương đương 25 – 28 điểm THPT.
- TSA từ 75 – 90 điểm → tương đương 28 – 29.5 điểm THPT.
- TSA từ 90 – 100 điểm → tương đương 29.5 – 30 điểm THPT.
Ví dụ thực tế: Nếu bạn đạt 68.68 điểm TSA (nằm trong khoảng 60-75), áp dụng công thức tương ứng vùng này là f(x)=(x+65)/5, điểm quy đổi xét tuyển THPT của bạn sẽ là: (68.68+65)/5=26.74 điểm
Tài liệu và ôn luyện:
- Thí sinh nên chuẩn bị sớm với Sách Tốc chiến TSA và tham gia Phòng luyện đề TSA.
- Đăng ký ngay khóa Luyện thi Đánh giá tư duy để bứt phá điểm số.
Thống kê kết quả thi TSA
Bài thi được chấm theo lý thuyết IRT hiện đại (Thang điểm: 100), độ khó rất cao và có tính phân loại cực mạnh.
| Năm | Tổng bài thi | Điểm cao nhất | Số bài thi >90 điểm | Số bài thi >80 điểm | Số bài thi >70 điểm | Tỉ lệ >90 điểm | Tỉ lệ >80 điểm | Tỉ lệ >70 điểm |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2025 (đợt 1, 2) | 33,000 | 98.61 | 9 | 132 | 1484 | 0.03% | 0.40% | 4.50% |
| 2024 | 31,736 | 96.43 | 20 | 177 | 1800 | 0.06% | 0.56% | 5.67% |
| 2023 | 19,225 | 96.49 | 7 | 73 | 681 | 0.04% | 0.38% | 3.54% |
——————————————————————————–
3. Kỳ thi Đánh giá năng lực (HSA) – Đại học Quốc gia Hà Nội
Kỳ thi HSA hướng tới đánh giá toàn diện các nhóm năng lực, từ giải quyết vấn đề, sáng tạo, đến lập luận, ngôn ngữ và tính toán. Khác với TSA, HSA trải rộng kiến thức hơn qua suốt 3 năm học phổ thông.
Thông tin tổ chức
- Đối tượng: Học sinh lớp 12 hoặc người đã tốt nghiệp THPT trong vòng 3 năm trở lại đây.
- Hình thức & Lịch thi: Thi trên máy tính. Năm 2025, kỳ thi dự kiến mở 6 đợt, tuy nhiên mỗi thí sinh chỉ được dự thi tối đa 2 lần/năm và hai lần thi phải cách nhau ít nhất 28 ngày. PHHS cần lưu ý Hướng dẫn dự thi Đánh giá năng lực HSA 2026.
Cấu trúc đề thi (150 câu – 195 phút – 150 điểm): Bài thi áp dụng quy tắc 1 câu trả lời đúng = 1 điểm, gồm 3 phần:
- Phần 1 – Toán học và xử lý số liệu (50 câu, 75 phút): 35 câu trắc nghiệm, 15 câu điền đáp án.
- Phần 2 – Văn học và Ngôn ngữ (50 câu, 60 phút): 100% trắc nghiệm.
- Phần 3 – Tự chọn (50 câu, 60 phút): Thí sinh có thể chọn thi Khoa học (chọn 3 trong 5 môn: Lý, Hóa, Sinh, Sử, Địa – mỗi môn khoảng 16-17 câu) hoặc chọn thi Tiếng Anh.
Để đạt mục tiêu 100+ HSA, sĩ tử không nên bỏ qua Sách Tổng ôn HSA và lộ trình Luyện thi HSA tại HOCMAI.
Phân bổ kiến thức: Một điểm đáng chú ý của HSA là kiến thức được phân bổ ở cả 3 khối lớp: Lớp 10 chiếm 10-15%, Lớp 11 chiếm 30-35%, và Lớp 12 chiếm 55-60%. Điều này đòi hỏi thí sinh phải có nền tảng vững chắc từ đầu cấp.
Thống kê kết quả thi HSA
Sức hút của HSA là cực kỳ lớn, thể hiện qua lượng bài thi khổng lồ qua các năm (Thang điểm: 150)
| Năm | Tổng bài thi | Điểm cao nhất | Số bài thi >120 điểm | Số bài thi >110 điểm | Số bài thi >100 điểm | Tỉ lệ >120 điểm | Tỉ lệ >110 điểm | Tỉ lệ >100 điểm |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2025 (đợt 1, 2) | 22,000 | 130 | – | – | – | – | – | – |
| 2024 | 100,633 | 129 | 60 | 805 | 4528 | 0.06% | 0.80% | 4.50% |
| 2023 | 87,095 | 133 | 58 | 949 | 5226 | 0.07% | 1.09% | 6.00% |
——————————————————————————–
4. Kỳ thi Đánh giá năng lực (V-ACT) – Đại học Quốc gia TP.HCM
Nếu HSA và TSA phủ sóng chủ yếu ở miền Bắc, thì V-ACT là kỳ thi lớn nhất khu vực phía Nam do ĐHQG TP.HCM tổ chức, thu hút hàng trăm ngàn lượt đăng ký mỗi năm.
Đặc điểm và Lịch thi
- Hình thức: Khác với TSA và HSA, V-ACT thi trực tiếp trên giấy với thời gian làm bài 150 phút.
- Đợt thi: Thường tổ chức 2 đợt mỗi năm (năm 2025 là vào 30/03 và 01/06), thí sinh được quyền thi tất cả các đợt.
Cấu trúc đề thi (120 câu – Thang điểm 1.200)
Đề thi gồm 120 câu hỏi trắc nghiệm (Nhiều lựa chọn), chia làm 3 phần chính, mỗi phần chiếm tối đa 300 điểm:
- Sử dụng ngôn ngữ (60 câu): Bao gồm 30 câu Tiếng Việt (đánh giá đọc hiểu, phân tích bài viết) và 30 câu Tiếng Anh. Tối đa 300 điểm cho mỗi môn.
- Toán học (30 câu): Kiểm tra các vấn đề toán phổ thông. Tối đa 300 điểm.
- Tư duy khoa học (30 câu): Gồm 12 câu logic, phân tích số liệu và 18 câu suy luận liên quan đến khoa học tự nhiên, công nghệ, kinh tế, xã hội. Tối đa 300 điểm.
- Luyện tập thực tế tại Phòng luyện đề V-ACT HOCMAI.
Cách tính điểm: Giống như kỳ thi TSA, V-ACT áp dụng phương pháp trắc nghiệm hiện đại IRT. Nghĩa là điểm của 120 câu hỏi không bằng nhau; câu hỏi càng khó, tính phân loại càng cao thì trọng số điểm sẽ càng lớn.
Thống kê KẾT QUẢ THI V-ACT
Là kỳ thi quy mô bậc nhất khu vực phía Nam, phổ điểm V-ACT phản ánh sự cạnh tranh gắt gao không kém (Thang điểm: 1200)
| Năm | Tổng bài thi | Điểm cao nhất | Số bài thi >1000 điểm | Số bài thi >950 điểm | Số bài thi >900 điểm | Tỉ lệ >1000 điểm | Tỉ lệ >950 điểm | Tỉ lệ >900 điểm |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2025 (đợt 1) | 130,489 | – | – | – | – | – | – | – |
| 2024 | 133,971 | 1,116 | 248 | 940 | 2647 | 0.19% | 0.70% | 1.98% |
| 2023 | 124,861 | 1,133 | 372 | 1600 | 4654 | 0.30% | 1.28% | 3.73% |
——————————————————————————–
Bảng Tổng Kết Nhanh Cho Sĩ Tử Lựa Chọn
| Tiêu Chí | Tốt nghiệp THPT | TSA (ĐHBK HN) | HSA (ĐHQG HN) | V-ACT (ĐHQG TP.HCM) |
|---|---|---|---|---|
| Hình thức | Thi trên giấy | Thi trên máy tính | Thi trên máy tính | Thi trên giấy |
| Cách tính điểm | Điểm cố định theo từng phần/môn thi | Thuyết IRT (câu khó điểm cao), phải đúng trọn vẹn ý | 1 câu đúng = 1 điểm | Thuyết IRT (trọng số theo độ khó) |
| Kiến thức | Chủ yếu lớp 12 | Đọc hiểu, tư duy vận dụng đa lĩnh vực thực tiễn | Dàn trải lớp 10, 11, 12, gắn thực tiễn | Năng lực suy luận, giải quyết vấn đề thực tế |
| Quy định số lần thi | 1 đợt duy nhất | Nhiều đợt (được thi nhiều lần) | Nhiều đợt (tối đa thi 2 đợt/năm, cách nhau 28 ngày) | Nhiều đợt (được thi nhiều lần) |
Lời Khuyên Chiến Lược Từ Chuyên Gia
- Chắc gốc để vươn xa: Đừng vội lao vào ôn luyện các kỳ thi riêng nếu kiến thức nền tảng THPT (đặc biệt lớp 12) của bạn chưa vững, bởi Tốt nghiệp THPT vẫn là cánh cửa rộng nhất cho mọi trường Đại học. Hãy bắt đầu lộ trình Topclass 2026.
- Xác định rõ thế mạnh bản thân:
- Giỏi ghi nhớ, tư duy logic truyền thống → Ưu tiên THPT và HSA (do HSA có đánh giá kiến thức dàn trải).
- Mạnh về đọc hiểu, phân tích dữ liệu, suy luận độc lập, không thích học vẹt → TSA và V-ACT là “sân chơi” lý tưởng của bạn.
- Lập kế hoạch thi thông minh: Chú ý các mốc thời gian. Với học sinh lớp 11, bạn hoàn toàn có thể thi TSA ngay từ bây giờ vì chứng chỉ có giá trị 2 năm. Với thi HSA, hãy căn thời gian thật chuẩn vì bạn chỉ được đăng ký tối đa 2 lần. Sử dụng Công cụ lập kế hoạch học tập cá nhân hóa để theo sát mục tiêu.
