Theo dự thảo sửa đổi quy chế tuyển sinh đại học mà Bộ GD-ĐT đang lấy ý kiến, từ năm 2028 mỗi ngành/chương trình đào tạo chỉ được phép sử dụng một phương thức xét tuyển duy nhất, thay vì nhiều phương thức như hiện nay. Quy định này đang tạo ra nhiều ý kiến trái chiều từ các trường đại học, khi phần lớn cán bộ tuyển sinh ủng hộ mục tiêu giảm số phương thức nhưng cho rằng giải pháp “mỗi ngành một đường” quá rủi ro, và đề xuất mức tối thiểu 2 phương thức/ngành để cân bằng giữa quyền lợi thí sinh và hiệu quả tuyển chọn.
Vì sao Bộ GD-ĐT đề xuất siết còn 1 phương thức mỗi ngành?
Trong những năm gần đây, các trường đại học liên tục bổ sung phương thức xét tuyển, từ điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ, kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy đến các hình thức kết hợp. Theo Bộ GD-ĐT, việc này khiến hệ thống tuyển sinh trở nên phức tạp, khó đối sánh kết quả giữa các phương thức, tiềm ẩn nguy cơ mất công bằng và minh bạch. Do đó, dự thảo quy chế mới đề xuất lộ trình thu gọn, hướng tới mỗi ngành chỉ còn 1 phương thức xét tuyển từ năm 2028.
Một số mốc quan trọng trong dự thảo:
| Mốc thời gian | Nội dung đề xuất |
|---|---|
| 2026 – 2027 | Các trường chủ động rà soát, thu gọn dần số phương thức xét tuyển |
| Từ 2028 | Mỗi ngành/chương trình đào tạo chỉ được sử dụng một phương thức xét tuyển |
Mỗi ngành một phương thức gây ra những rủi ro gì cho thí sinh?
Trường khó tuyển đủ chỉ tiêu, thí sinh mất cơ hội trúng tuyển
Trao đổi với các cơ quan báo chí, PGS Nguyễn Thị Hòa, Trưởng phòng Truyền thông – Tuyển sinh, Trường ĐH Giao thông vận tải, chỉ ra hai chiều rủi ro:
- Về phía nhà trường: Nếu dữ liệu thu thập chưa đầy đủ hoặc phân tích chưa chính xác, trường có thể chọn sai phương thức duy nhất, dẫn đến tuyển thiếu chỉ tiêu hoặc chất lượng đầu vào không như mong muốn. Hậu quả chỉ nhận ra khi mùa tuyển sinh kết thúc hoặc sau khi sinh viên nhập học một thời gian.
- Về phía thí sinh: Việc thu hẹp còn một “con đường” vào đại học sẽ loại bỏ cơ hội dự phòng. PGS Hòa nhấn mạnh: “Nếu chỉ còn 1 con đường thì rõ ràng đó là rủi ro lớn” — thay vì có nhiều phương án hỗ trợ như trước đây.
Ngoài ra, khi mỗi trường chọn một phương thức khác nhau cho cùng một ngành, thí sinh đăng ký xét tuyển theo ngành vào nhiều trường sẽ phải chuẩn bị cùng lúc nhiều bộ hồ sơ, đáp ứng nhiều tiêu chí khác nhau. Điều này gây áp lực lớn và dễ khiến các em bỏ lỡ cơ hội vào trường phù hợp với định hướng nghề nghiệp.
Triệt tiêu các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy
Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Thăng Long, phân tích thêm hai rủi ro hệ thống nếu quy định được giữ nguyên:
| Rủi ro | Diễn giải |
|---|---|
| Triệt tiêu bài thi đánh giá năng lực/tư duy | Số thí sinh tham gia không nhiều, thường tập trung vào các trường top đầu. Nếu chỉ được chọn 1 phương thức, các trường còn lại không dám mạo hiểm vì lo không tuyển đủ chỉ tiêu. Hệ quả: thí sinh thi năng lực mất cơ hội, trường bỏ lỡ nguồn tuyển chất lượng |
| Bùng nổ phương thức xét học bạ | Các trường nhóm giữa và nhóm dưới sẽ chọn giải pháp an toàn nhất là xét học bạ THPT, dẫn đến lạm dụng, làm giảm chất lượng đầu vào giáo dục đại học |
Vì vậy, bà Hà kiến nghị Bộ GD-ĐT cho phép các trường áp dụng tối thiểu 2 phương thức xét tuyển cho mỗi ngành để vừa mở rộng cơ hội cho thí sinh, vừa giúp trường chọn được ứng viên tiềm năng hơn.
Vấn đề nằm ở số lượng phương thức hay chất lượng đối sánh?
PGS Lê Hiếu Học, Trưởng khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục, ĐH Bách khoa Hà Nội, đặt câu hỏi ngược lại: Điều đáng lo ngại không phải là trường có bao nhiêu phương thức, mà là các thang điểm có được đối sánh công bằng hay không.
Cụ thể, nếu cùng một ngành sử dụng đồng thời điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ, kỳ thi đánh giá năng lực và các hình thức kết hợp nhưng không chứng minh được khả năng quy đổi tương đương giữa các thang điểm, thì rõ ràng tồn tại vấn đề về công bằng và chất lượng. Ngược lại, một chương trình chỉ có một phương thức cũng chưa chắc đánh giá đầy đủ năng lực người học.
Theo PGS Học, câu hỏi cốt lõi cần đặt ra là:
- Phương thức tuyển sinh đánh giá năng lực gì?
- Năng lực đó có liên quan đến khả năng học thành công trong chương trình đào tạo hay không?
- Kết quả có đủ tin cậy để so sánh giữa các thí sinh?
- Sinh viên trúng tuyển từ các nguồn khác nhau sau khi nhập học có kết quả học tập ra sao?
Ranh giới giữa quản lý nhà nước và quyền tự chủ đại học nằm ở đâu?
Từ câu chuyện “mỗi ngành một phương thức”, PGS Lê Hiếu Học cũng đặt ra vấn đề lớn hơn: Bộ GD-ĐT cần quản lý điều gì, trường được tự chủ đến đâu?
Đề xuất của ông:
- Bộ GD-ĐT nên đặt ra các nguyên tắc chung, chuẩn tối thiểu, yêu cầu về công bằng – minh bạch – chất lượng.
- Các trường phải có trách nhiệm chứng minh bằng dữ liệu rằng phương thức tuyển sinh của mình thực sự phù hợp với chương trình đào tạo.
Nói cách khác, câu hỏi không nên dừng lại ở “Bộ quản nhiều hay quản ít”, mà quan trọng hơn là “trường phải giải trình những gì và bằng những bằng chứng nào”. Cách tiếp cận này vừa tôn trọng quyền tự chủ đại học, vừa đảm bảo trách nhiệm giải trình trước xã hội.
Thí sinh và phụ huynh cần lưu ý gì trước thay đổi này?
Dù dự thảo vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến và có thể điều chỉnh, thí sinh lớp 12 năm nay và các em chuẩn bị thi năm sau vẫn nên chủ động thích ứng. Dưới đây là một số việc quan trọng cần làm:
| Việc cần làm | Chi tiết |
|---|---|
| Cập nhật quy chế tuyển sinh chính thức | Theo dõi văn bản quy chế được Bộ GD-ĐT ban hành sau khi hoàn tất lấy ý kiến |
| Nghiên cứu đề án tuyển sinh của từng trường | Mỗi trường sẽ lựa chọn phương thức phù hợp với chương trình đào tạo; xem kỹ điều kiện, tổ hợp, tiêu chí phụ |
| Không bỏ trứng vào một giỏ | Nếu quy định 1 phương thức/ngành được áp dụng, thí sinh nên đăng ký vào nhiều trường hoặc xét tuyển theo nhiều nguyện vọng phù hợp với năng lực và sở thích |
| Tìm hiểu kỹ đặc thù ngành trước khi chọn | Mỗi ngành có phương thức xét tuyển, tổ hợp môn và mức độ cạnh tranh khác nhau |
Lưu ý đặc thù theo nhóm ngành: Với những ngành có ít trường đào tạo như Kỹ thuật tuyển khoáng, thí sinh cần chủ động tra cứu điểm chuẩn ngành Kỹ thuật tuyển khoáng và phương thức xét tuyển của từng trường. Tương tự, nhóm ngành nông nghiệp như Khuyến nông thường có xu hướng xét học bạ, nên phụ huynh cần tìm hiểu triển vọng ngành Khuyến nông để cân nhắc lựa chọn phù hợp.
Với các ngành sư phạm, phương thức xét học bạ hoặc điểm thi tốt nghiệp vẫn đóng vai trò chủ đạo — ví dụ ngành Giáo dục Mầm non nhiều năm nay tuyển sinh ổn định theo nhóm này. Trong khi đó, nhóm ngành công nghệ mũi nhọn như Vi mạch bán dẫn lại được các trường top đầu ưu tiên tuyển qua bài thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy — một nhóm thí sinh có thể chịu tác động mạnh nếu quy định 1 phương thức được áp dụng.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Mỗi ngành chỉ được 1 phương thức xét tuyển từ năm nào?
Theo dự thảo sửa đổi quy chế tuyển sinh đại học, lộ trình áp dụng là từ năm 2028. Trong giai đoạn 2026 – 2027, các trường được yêu cầu rà soát, thu gọn dần số phương thức trước khi chuyển sang chế độ một phương thức mỗi ngành.
Xét tuyển học bạ có bị bỏ hoàn toàn không?
Không bị bỏ, nhưng nếu quy định “mỗi ngành một phương thức” được giữ nguyên, nhiều trường nhóm giữa và nhóm dưới có thể co cụm chọn xét học bạ vì đây là phương thức an toàn, dễ tuyển đủ chỉ tiêu. Điều này có thể dẫn đến tình trạng lạm dụng và ảnh hưởng chất lượng đầu vào.
Thí sinh có mất cơ hội trúng tuyển khi trường chỉ dùng 1 phương thức không?
Có thể xảy ra, đặc biệt với thí sinh tham gia các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy. Nếu trường không chọn phương thức này, các em sẽ không có cơ hội dùng kết quả thi để xét tuyển vào ngành đó, dù năng lực đáp ứng tốt.
Nên chọn ngành theo phương thức xét tuyển của trường hay theo sở thích?
Thí sinh nên ưu tiên chọn ngành theo sở thích, năng lực và nhu cầu thị trường lao động, sau đó mới đối chiếu với phương thức xét tuyển của trường để có kế hoạch ôn tập phù hợp. Việc tìm hiểu trước đề án tuyển sinh của từng trường là bắt buộc để tránh “trật đường ray”.
Dự thảo này có thể thay đổi khi ban hành chính thức không?
Hoàn toàn có thể. Bộ GD-ĐT vẫn đang lấy ý kiến từ các trường đại học, chuyên gia và xã hội. Nhiều trường đã kiến nghị nâng mức tối thiểu lên 2 phương thức/ngành, nên nội dung cuối cùng có thể được điều chỉnh trước khi ban hành.
Dự thảo “mỗi ngành một phương thức” đặt ra bài toán cân bằng giữa quản lý nhà nước, quyền tự chủ của trường đại học và quyền lợi của thí sinh. Dù quy định cuối cùng được thông qua theo hướng nào, các sĩ tử và phụ huynh vẫn nên chủ động cập nhật thông tin tuyển sinh ngay từ bây giờ để xây dựng chiến lược phù hợp nhất cho kỳ thi sắp tới.
